[[{"content_id":700727,"content_number":0,"portal_id":155,"lang_id":"fa","content_title":"میلاد امام هادی علیه السلام مبارک باد","content_rtitr":"","content_short_title":null,"content_summary":"میلاد امام هادی علیه السلام مبارکباد","content_summary_fill":1,"content_body":"علی بن محمد مشهور به امام هادی یا امام علی النقی (۲۱۲-۲۵۴ق) دهمین امام شیعیان و فرزند امام جواد(ع) است. او از ۲۲۰ تا ۲۵۴ق به مدت ۳۴ سال، امامت را به عهده داشت. دوران امامت امام هادی با خلافت چند تن از خلفای عباسی از جمله متوکل هم‌زمان بود. او بیشتر سال‌های امامتش را در سامرا تحت نظارت حاکمان عباسی گذراند.\r\n\r\nاز امام هادی(ع) احادیثی در امور اعتقادی، تفسیر، فقه و اخلاق روایت کرده‌اند. در بخشی از این روایات، به مباحث کلامی همچون تشبیه و تنزیه و جبر و اختیار پرداخته شده است. زیارت جامعه کبیره و زیارت غدیریه نیز از او نقل شده است.\r\n\r\nخلفای عباسی امام هادی(ع) را محدود می‌کردند و مانع از ارتباطش با شیعیان می‌شدند. به همین علت، وی بیشتر به واسطه سازمان وکالت که متشکل از جمعی از وکیلان امام بود، با شیعیان ارتباط داشت. عبدالعظیم حسنی، عثمان بن سعید عمری، ایوب بن نوح و حسن بن راشد از اصحاب او بوده‌اند.\r\n\r\nمزار امام هادی در سامرا، زیارتگاه شیعیان است. این زیارتگاه به دلیل دفن او و فرزندش امام حسن عسکری(ع)، حرم عسکریَین خوانده می‌شود. حرم عسکریین در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ش طی حملات تروریستی تخریب شد. ستاد بازسازی عتبات عالیات از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۴ش آن را بازسازی کرد.\r\n\r\n\r\nنام، نسب و القاب\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۱۵ ذی‌الحجه ۲۱۲ق\r\n\t\t\tتولد امام هادی(ع)\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۱۸ق\r\n\t\t\tمرگ مامون عباسی ـ شروع خلافت معتصم عباسی ـ اعتراف جنیدی، عالم ناصبی به علم امام هادی در سن کودکی\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۱۹ق\r\n\t\t\tدستگیری امام جواد(ع) و فرستادن او به بغداد به دستور معتصم\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\tآخر ذی‌القعده ۲۲۰ق\r\n\t\t\tشهادت امام جواد(ع) - شروع امامت حضرت هادی (ع)\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۲۷ق\r\n\t\t\tمرگ معتصم ـ شروع خلافت واثق\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۳۱ ق\r\n\t\t\tولادت امام حسن عسکری(ع) در مدینه - تفتیش عقاید درباره خلق قرآن - نگارش نامه امام هادی(ع) در مورد بدعت شمردن جدال درباره مسأله خلق قرآن\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۳۲ق\r\n\t\t\tمرگ واثق ـ شروع خلافت متوکل\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۳۳ق\r\n\t\t\tفرستادن امام هادی به سامرا به دستور متوکل ـ دعوت متوکل از ابن‌سکیت برای آزمودن علم امام هادی(ع)\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۳۶ق\r\n\t\t\tتخریب قبر امام حسین(ع) به دستور متوکل\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۴۴ق\r\n\t\t\tشهادت ابن‌سکیت به دلیل اظهار محبت به امیرالمومنین(ع) و فرزندانش به دستور متوکل\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۴۶ق\r\n\t\t\tدرگذشت دعبل خزاعی\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۴۷ق\r\n\t\t\tجسارت متوکل به امام هادی(ع) ـ قتل متوکل به دست پسرش منتصر و رفع ممنوعیت زیارت امام حسین(ع) و رد فدک به اهل بیت(ع) به دستور منتصر\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۴۸ق\r\n\t\t\tمرگ منتصر و خلافت مستعین\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۵۰ق\r\n\t\t\tاولین نبرد مستقل یعقوب لیث صفاری\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۵۲ق\r\n\t\t\tاستعفای مستعین و به خلافت رسیدن معتز - درگذشت محمد فرزند امام هادی(ع)\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۳ رجب ۲۵۴ق\r\n\t\t\tشهادت امام هادی(ع)\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\nمقالهٔ اصلی: فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام هادی(ع)\r\n\r\nعلی بن محمد، مشهور به امام هادی و علی النَّقی، امام دهم شیعیان است. پدرش امام جواد(ع)، امام نهم شیعیان، و مادرش کنیزی[۱] به نام سَمانهٔ مَغربیه[۲] یا سوسَن[۳] بود.\r\n\r\nاز مشهورترین القاب امام دهم شیعیان، هادی و نَقی است.[۴] گفته‌اند علت ملقب شدنش به هادی این است که در زمان خود، بهترین هدایت‌کننده مردم به سوی خیر بود.[۵] القاب دیگری همچون مرتضی، عالم، فقیه، امین، ناصح، خالص و طَیّب نیز برای او ذکر شده است.[۶]\r\n\r\nشیخ صدوق (درگذشت ۳۸۱ق) از استادانش نقل کرده که امام هادی و فرزندش امام حسن عسکری(ع) را به دلیل اینکه در منطقه‌ای به نام عسکر در سامرا ساکن بودند، عسکری می‌خواندند.[۷] ابن‌جوزی (درگذشت ۶۵۴ق) از علمای اهل‌سنت نیز در کتاب تَذْکرة‌الخَواص نسبت عسکری به امام هادی را به همین دلیل دانسته است.[۸]\r\n\r\nکنیه وی ابوالحسن است[۹] و در منابع حدیثی، ابوالحسن سوم خوانده شده است[۱۰] تا با ابوالحسن اول، یعنی امام کاظم و ابوالحسن دوم یعنی امام رضا اشتباه نشود.[۱۱]\r\n\r\n\r\nزندگی‌نامه\r\n\r\n\r\nبنابر نظر کلینی،[۱۲] شیخ طوسی،[۱۳] شیخ مفید[۱۴] و ابن‌شهرآشوب،[۱۵] امام هادی در ۱۵ ذی‌الحجه سال ۲۱۲ق در صَریا (منطقه‌ای در نزدیکی مدینه) متولد شد. با این حال، تولد او را دوم یا پنجم رجب همان سال،[۱۶] رجب سال ۲۱۴ق و جمادی‌الثانی سال ۲۱۵ق[۱۷] نیز ثبت کرده‌اند.\r\n\r\nبه گزارش مسعودی تاریخ‌نگار قرن چهارم، در سالی که امام جواد همراه با همسرش، اُم‌ُّالفَضل حج به جای آورد، امام هادی را در حالی که کوچک بود، به مدینه آوردند[۱۸] و او تا سال ۲۳۳ق در مدینه زندگی کرد. یعقوبی تاریخ‌نگار قرن سوم قمری نوشته است در این سال، متوکل عباسی امام هادی را به سامرا احضار کرد[۱۹] و در منطقه‌ای به نام عسکر تحت کنترل خود اقامت داد و او تا پایان عمر در آنجا بود.[۲۰]\r\n\r\nاز زندگی امام هادی، امام جواد و امام عسکری در مقایسه با دیگر ائمه شیعه، اطلاعات چندانی وجود ندارد. محمدحسین رجبی دوانی (زاده ۱۳۳۹ش)، تاریخ‌پژوه، دلیل این مسئله را عمر کوتاه این امامان، محصور بودن آنان و غیرشیعی بودن نویسندگان کتب تاریخ در آن روزگار می‌داند.[۲۱]\r\n\r\n\r\nماجرای شیعه‌شدن جُنیدی\r\n\r\n\r\nبر پایه گزارشی که در اثبات‌الوصیه نقل شده است پس از شهادت امام جواد، از سوی حکومت عباسی شخصی به نام ابوعبدالله جُنَیدی که متعصب و در دشمنی با اهل‌بیت زبانزد بود، مأمور شد تا امام هادی را تعلیم دهد و او را زیر نظر داشته باشد و از ارتباط شیعیان با او جلوگیری کند؛ اما پس از چندی این شخص تحت تأثیر علم و شخصیت امام شیعه شد.[۲۲]\r\n\r\n\r\nفرزندان\r\n\r\n\r\nدر منابع شیعه از چهار پسر به نام‌های حسن، محمد، حسین و جعفر برای امام هادی یاد شده است.[۲۳] همچنین از دختری برای او یاد شده است که شیخ مفید نامش را عایشه[۲۴] و ابن‌شهرآشوب[۲۵] عِلِّیّه (یا عَلیِّه) ذکر کرده‌اند. در دلائل‌ُالاِمامه دو دختر به نام‌های عایشه و دَلاله برای وی ذکر شده است.[۲۶] ابن‌حجر هیثمی از علمای اهل‌سنت نیز در الصَواعِقُ المُحرِقَه فرزندان امام دهم شیعیان را چهار پسر و یک دختر دانسته است.[۲۷]\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\r\n\t\t\tامام هادی (ع)\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tپیامبر اکرم\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tحضرت فاطمه‌\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام علی\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام حسین\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام سجاد\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام محمد باقر\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام جعفر صادق\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام موسی کاظم\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام رضا\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام جواد\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tحدیث\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام هادی\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام حسن عسکری\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tمحمد\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tجعفر\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tحسین\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tعایشه\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\t \r\n\t\t\t\t\t\tامام مهدی\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nشهادت و آرامگاه\r\n\r\n\r\nدر دلائل‌الامامه و کَشْف‌ُالغُمَّه آمده است که امام هادی(ع) در زمان حکومت مُعْتَز عباسی (۲۵۲-۲۵۵ق) مسموم شد و به همین علت به شهادت رسید.[۲۸] ابن‌شهرآشوب (درگذشت: ۵۸۸ق) نیز بر این باور است که وی در اواخر حکومت مُعْتَمد (حکومت: ۲۵۶-۲۷۸ق) شهید شده است و از ابن‌بابویه نقل کرده که معتمد به او سم داده است.[۲۹] البته شیخ مفید (درگذشت: ۴۱۳ق)، معتقد است که امام هادی در ماه رجب سال ۲۵۴ق پس از ۲۰ سال و ۹ ماه اقامت در سامرا، در ۴۱ سالگی رحلت کرد.[۳۰] تعدادی از منابع، روز شهادت وی را ۳ رجب[۳۱] و برخی دیگر ۲۵ یا ۲۶ جمادی‌الثانی ذکر کرده‌اند.[۳۲] در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران، سوم رجب به عنوان روز شهادت او ثبت شده است.\r\n\r\nبه گزارش مسعودی تاریخ‌نگار قرن چهارم قمری، امام حسن عسکری در تشییع جنازه پدرش شرکت کرد. جنازه را بر راهی که برابر خانه موسی بن بغا بود، قرار دادند و قبل از آنکه خلیفه عباسی در تشییع شرکت کند، امام عسکری بر جنازه پدرش نماز خواند. مسعودی از ازدحام جمعیت در تشییع جنازه امام هادی گزارش کرده است.[۳۳]\r\n\r\n\r\nحرم عسکریَین\r\n\r\n\r\nمقالهٔ اصلی: حرم عسکریین\r\n\r\nامام هادی(ع) در خانه‌ای که در سامرا در آن ساکن بود، دفن شد.[۳۴] محل دفن امام هادی(ع) و فرزندش امام حسن عسکری(ع) در سامرا به حرم عسکریَین شناخته می‌شود. پس از دفن امام هادی(ع) در خانه‌اش، امام عسکری(ع) برای مقبره او خادمی تعیین کرد. در سال ۳۲۸ق نخستین گنبد بر قبر آن‌دو بنا شد.[۳۵] حرم عسکریین در دوره‌های مختلف، مرمت و تکمیل و نوسازی شده است.[۳۶]\r\n\r\nمقالهٔ اصلی: تخریب حرم عسکریین\r\n\r\nدر سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ش قسمت‌هایی از حرم عسکریین در انفجارهای تروریستی تخریب شد.[۳۷] ستاد بازسازی عتبات عالیات در سال ۱۳۹۴ش بازسازی آن را به پایان برد.[۳۸] ضریح حرم نیز با حمایت آیت‌الله سیستانی ساخته شده است.[۳۹]\r\n\r\n\r\nدوره امامت\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nامام هادی(ع):\r\n«مردم در دنیا با اموال سر و کار دارند و در آخرت با اعمالشان.»\r\n\r\n\r\nعطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۳۰۴. \r\n\r\n\r\nعلی بن محمد، در سال ۲۲۰ق، در هشت‌سالگی به امامت رسید.[۴۰] به گزارش منابع، سن پایین امام هادی(ع) در آغاز امامت، منجر به تردید شیعیان نشد؛ چراکه امامت امام جواد پدر او نیز در سن کم آغاز شد.[۴۱] به نوشته شیخ مفید، شیعیان پس از امام نهم، به استثنای عده اندکی، امامت امام هادی(ع) را پذیرفتند.[۴۲] آن عده موسی مُبَرقَع را امام می‌دانستند. با این حال پس از مدتی از اعتقاد خود برگشتند و به عموم شیعیان پیوستند.[۴۳]\r\n\r\nسعد بن عبدالله اشعری، بازگشت آن عده به امام هادی(ع) را در پی بیزاری‌جستن موسی مبرقع از آنان دانسته است.[۴۴] شیخ مفید[۴۵] و ابن‌شهرآشوب،[۴۶] اتفاق‌نظر شیعیان بر امامت امام هادی(ع) و عدم ادعای امامت از سوی کسی جز وی را دلیل محکمی بر اثبات امامت وی دانسته‌اند.[۴۷] محمد بن یعقوب کُلینی و شیخ مفید، نصوص مربوط به اثبات امامت وی را در آثار خود برشمرده‌اند.[۴۸]\r\n\r\n\r\n\r\nامام هادی(ع):\r\n«حکمت در سرشت‌های فاسد اثر نمی‌کند.»\r\n\r\n\r\nعطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۳۰۴.\r\n\r\n\r\nبنا به گفته ابن‌شهرآشوب، شیعیان از طریق نصوص امامان پیشین، بر امامت علی بن محمد آگاه شدند؛ نصوصی که توسط راویانی از جمله اسماعیل بن مهران و ابوجعفر اشعری نقل شده‌اند.[۴۹]\r\n\r\n\r\nخلفای هم‌عصر\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\tخلافت در دوره امام هادی\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\tخلفای دوران پیش از امامت\r\n\t\t\t(۲۱۲-۲۲۰)\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\tسال\r\n\t\t\tخلیفه\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۱۲-۲۱۸ق\r\n\t\t\tمأمون\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۱۸-۲۲۷ق\r\n\t\t\tمعتصم\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\tخلفای دوره امامت\r\n\t\t\t(۲۲۰-۲۵۴)\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\tسال\r\n\t\t\tخلیفه\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۱۸-۲۲۷ق\r\n\t\t\tمعتصم\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۲۷-۲۳۲ق\r\n\t\t\tواثق\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۳۲-۲۴۷ق\r\n\t\t\tمتوکل\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۴۷ (۶ ماه)\r\n\t\t\tمنتصر\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۴۸-۲۵۲ق\r\n\t\t\tمستعین\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t۲۵۲-۲۵۵ق\r\n\t\t\tمعتز\r\n\t\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\nامام هادی(ع)، ۳۳ سال (۲۲۰ق-۲۵۴ق)، امامت را برعهده داشت[۵۰] در این مدت، چند خلیفه عباسی بر سر کار آمدند. آغاز امامت او با خلافت معتصم و پایان آن با خلافت مُعْتَز هم‌زمان بوده است.[۵۱] البته ابن‌شهرآشوب، پایان عمر امام هادی(ع) را در زمان خلافت مُعتَمد عباسی دانسته است.[۵۲]\r\n\r\nامام دهم شیعیان، هفت سال از امامت خود را در دوره خلافت معتصم عباسی سپری کرد.[۵۳] به گفته جاسم حسین نویسنده کتاب تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم(عج)، معتصم در زمان امام هادی در مقایسه با دوران امام جواد، سختگیری کمتری به شیعیان روا می‌داشت و مدارای بیشتری با علویان داشت و این تغییر رویکرد او، ناشی از بهبود اوضاع اقتصادی و کاهش یافتن قیام‌های علویان بوده است.[۵۴] همچنین حدود پنج سال از دوران امامت امام دهم، با خلافت واثق، چهارده سال با خلافت متوکل، شش ماه با خلافت مستنصر، دو سال و نه ماه با خلافت مستعین و بیش از هشت سال با خلافت مُعْتَز هم‌زمان بوده است.[۵۵]\r\n\r\n\r\nاحضار به سامرا\r\n\r\n\r\nمتوکل عباسی در سال ۲۳۳ق امام هادی(ع) را وادار کرد از مدینه به سامرا برود.[۵۶] شیخ مفید این اقدام متوکل را مربوط به سال ۲۴۳ق گزارش کرده است؛[۵۷] اما از نظر رسول جعفریان، پژوهشگر تاریخ اسلام، این تاریخ صحیح نیست.[۵۸] گفته شده دلیل این کار متوکل، بدگویی عبدالله بن محمد کارگزار حکومت عباسی در مدینه[۵۹] و بریحه عباسی، امام جماعت منصوب خلیفه در مکه و مدینه، علیه امام هادی(ع)[۶۰] و همچنین گزارش‌هایی از میل مردم به امام دهم شیعیان بوده است.[۶۱]\r\n\r\nبه گزارش مسعودی، بریحه، در نامه‌ای به متوکل، به وی گفت: «اگر مکه و مدینه را می‌خواهی، علی بن محمد را از آنجا بیرون کن؛ زیرا او به سوی خود دعوت می‌کند و شمار زیادی را دور خود جمع کرده است.»[۶۲] بر همین اساس، یحیی بن هَرثَمه از سوی متوکل، مأمور انتقال امام هادی(ع) به سامرا شد.[۶۳] امام هادی(ع) در نامه‌ای به متوکل، بدگویی‌ها علیه خویش را رد کرد؛[۶۴] اما متوکل در پاسخ، با احترام از او خواست به سوی سامرا حرکت کند.[۶۵] متن نامه متوکل، در آثار شیخ مفید و کلینی نقل شده است.[۶۶]\r\n\r\nبه گفته رسول جعفریان، متوکل برنامه انتقال امام هادی(ع) به سامرا را به گونه‌ای طراحی کرده بود که حساسیت مردم برانگیخته نشود و مسافرت اجباری امام، پیامدی به دنبال نداشته باشد؛[۶۷] اما سبط بن جوزی از علمای اهل‌سنت گزارشی از یحیی بن هرثمه نقل کرده است که براساس آن مردم مدینه بسیار ناراحت و برآشفته شدند و ناراحتی آنان به حدی رسید که ناله و شیونی به راه‌ انداختند که مدینه تا آن زمان چنین وضعی به خود ندیده بود.[۶۸] امام هادی(ع) پس از خروج از مدینه، وارد کاظمین شد و در آنجا با استقبال مردم مواجه گردید.[۶۹] در کاظمین، به خانه خزیمة بن حازم رفت و از آنجا به سوی سامرا حرکت داده شد.[۷۰]\r\n\r\nبه نوشته شیخ مفید، امام هادی به ظاهر مورداحترام متوکل بود؛ اما متوکل علیه او دسیسه می‌کرد.[۷۱] به گزارش طبرسی هدف متوکل از این کار این بود که از ابهت و عظمت آن حضرت در چشم مردم بکاهد.[۷۲] به گفته شیخ مفید، نخستین روزی که امام وارد سامرا شد، به دستور متوکل، یک روز او را در «خانِ صَعالیک» (محل استقرار و تجمع گدایان و مستمندان) نگاه داشتند و روز بعد به خانه‌ای که برای اسکان آن حضرت در نظر گرفته شده بود، بردند.[۷۳] به نظر صالح بن سعید، این اقدام به قصد تحقیر امام هادی(ع) انجام شده است.[۷۴]\r\n\r\nحاکمان عباسی در مدت اقامت امام هادی(ع) بر او سخت می‌گرفتند. برای نمونه قبری در اتاق محل زندگی او حفر کرده بودند. همچنین او را شبانه و بی‌خبر به کاخ خلیفه احضار می‌کردند و از ارتباط شیعیان با او جلوگیری می‌کردند.[۷۵] برخی از نویسندگان دلایل برخورد خصمانه متوکل با امام هادی(ع) را چنین نوشته‌اند:\r\n\r\n\r\n\tمتوکل از نظر کلامی به اهل حدیث که ضدّ معتزله و شیعه بودند، گرایش داشت و اهل حدیث متوکل را علیه شیعیان تحریک می‌کردند.\r\n\tمتوکل نگران جایگاه اجتماعی خود بود و از ارتباط مردم با امامان شیعه هراس داشت. ازاین‌رو می‌کوشید این پیوند را قطع کند.[۷۶] متوکل در همین راستا، مرقد امام حسین(ع) را تخریب کرد و به زائران امام حسین سختگیری می‌کرد.[۷۷]\r\n\r\n\r\nپس از متوکل فرزندش منتصر بر سر کار آمد. در این دوره از فشار حکومت بر خاندان علوی، از جمله امام هادی(ع) کاسته شد.[۷۸]\r\n\r\n\r\nبرخورد با غالیان\r\n\r\n\r\nغالیان در زمان امامت امام هادی فعال بودند. آنان خود را از اصحاب و نزدیکان حضرت هادی معرفی می‌کردند و مطالبی را به امامان شیعه از جمله امام هادی نسبت می‌دادند که بر اساس نامه احمد بن محمد بن عیسی اَشعری به امام هادی، دل‌ها از شنیدن آنها مشمئز می‌شد. از طرفی چون به ائمه منسوب می‌شد، جرأت انکار و رد آنها را هم نداشتند. آنان واجبات و محرمات را تأویل می‌کردند. برای نمونه منظور از صلاة و زکات را در آیه وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّکَاةَ [۷۹] افرادی خاص می‌دانستند، نه خواندن نماز و پرداخت مال. امام هادی در پاسخ احمد بن محمد نوشت که این‌گونه تأویلات از دین ما نیست. از آنها پرهیز کنید.[۸۰] فتح بن یزید جرجانی بر این باور بود که خوردن و آشامیدن با امامت سازگار نیست و امامان نیازی به خوردن و آشامیدن ندارند، امام هادی در پاسخ او، به خوردن و آشامیدن پیامبران و راه رفتن آنان در بازار استناد کرد و فرمود: «هر جسمی چنین است، جز خدا که جسم را جسمیت بخشیده است.»[۸۱]\r\n\r\nامام دهم شیعیان، در پاسخ به نامه سهل بن زیاد، از غُلُوِّ علی بن حسکه خبر داده بودند، وابستگی علی بن حَسَکه به اهل‌بیت را رد کرد، سخنان او را باطل شمرد و از شیعیان خواست از او دوری کنند و حکم قتلش را نیز صادر کرد. بر اساس این نامه، علی بن حسکه به الوهیت امام هادی معتقد بود و خود را باب و پیامبر از جانب او معرفی می‌کرد.[۸۲] امام هادی غالیانی همچون محمد بن نُصیر نمیری بنیانگذار فرقه نصیریه،[۸۳] حسن بن محمد معروف به ابن‌بابا و فارس بن حاتم قزوینی را نیز لعن کرده است.[۸۴]\r\n\r\nاز دیگر غالیانی که خود را از اصحاب امام هادی(ع) معرفی می‌کرد، احمد بن محمد سیاری بود[۸۵] که بیشتر رجالیان او را غالی و فاسدالمذهب دانسته‌اند.[۸۶] کتاب القراءات او از مصادر اصلی روایاتی است که برخی در تحریف قرآن به آن استناد کرده‌اند.[۸۷] امام هادی(ع) ضمن رساله‌ای که ابن‌شعبه حَرّانی آن را نقل کرده، بر اصالت قرآن تأکید کرد و آن را در مقام سنجش روایات و تشخیص صحیح از ناصحیح معیاری دقیق معرفی کرد.[۸۸] در کنار این، امام هادی از شیعیانی که به‌اشتباه، به غلو متهم می‌شدند، دفاع می‌کرد. مثلاً هنگامی که قمی‌ها محمد بن اورمه را به اتهام غُلو از قم اخراج کردند، نامه‌ای خطاب به اهل قم نوشت و او را از اتهام غلو تبرئه کرد.[۸۹]\r\n\r\n\r\nارتباط با شیعیان\r\n\r\n\r\nعلی‌رغم اینکه در زمان امام هادی اختناق شدیدی از سوی خلفای عباسی حاکم بود، میان امام هادی(ع) و شیعیان عراق، یمن، مصر و نواحی دیگر رابطه برقرار بود.[۹۰] او از طریق سازمان وکالت و نامه‌نگاری، با شیعیان در ارتباط بود. به گفته رسول جعفریان در زمان امام هادی(ع)، قم، مهم‌ترین مرکز تجمع شیعیان ایران بود و روابط محکمی میان شیعیان این شهر و ائمه(ع) وجود داشت.[۹۱] محمد بن داوود قمی و محمد طلحی از قم و شهرهای اطراف آن، خمس، هدایا و سؤالات مردم را به امام هادی می‌رساندند.[۹۲] به گفته جعفریان، وکلا علاوه بر جمع‌آوری خمس و ارسال آن برای امام، در حلّ معضلات کلامی و فقهی و همچنین در تثبیت امامت امام بعدی در منطقه خود، نیز نقش داشتند.[۹۳] محمدرضا جباری نویسنده کتاب سازمان وکالت، از علی بن جعفر همانی، ابوعلی بن راشد و حسن بن عبد ربّه به عنوان وکلای امام هادی نام برده است.[۹۴]\r\n\r\n\r\nمسئله خلق قرآن\r\n\r\n\r\nامام هادی(ع) در نامه‌ای به یکی از شیعیان، از او خواست در مسئله خلق قرآن اظهارنظر نکند و جانب هیچ‌یک از نظریه حدوث و قِدَم قرآن را نگیرد. او در این نامه، مسئله خلق قرآن را فتنه خوانده و ورود به این بحث را هلاکت دانسته است. همچنین بر کلام خدا بودن قرآن تأکید کرده و گفتگو درباره آن را بدعتی دانسته که هم سؤال‌کننده و هم پاسخ‌دهنده در گناه آن شریک‌اند.[۹۵] در آن دوره، جدال بر سر مسئله حدوث و قدم قرآن موجب پیدایش فرقه‌ها و گروه‌هایی در میان اهل‌سنت شده بود. مأمون و مُعْتَصَم جانب نظریه خلق قرآن را گرفته بودند و مخالفان را تحت فشار قرار می‌دادند؛ به‌گونه‌ای که از آن، به دوره مِحنت یاد می‌شود؛ اما متوکل از قدیم بودن قرآن حمایت می‌کرد و مخالفان از جمله شیعیان را بدعت‌گذار معرفی می‌نمود.[۹۶]\r\n\r\n\r\nاحادیث\r\n\r\n\r\nدر منابع روایی شیعه، همچون کتب اربعه، تُحَف‌ُالعُقول، مِصْباحُ الْمُتَهَجِّد، الاِحتِجاج و تفسیر عیاشی، احادیثی از امام هادی نقل شده است. احادیثی که از وی نقل شده، نسبت به امامان پیش از او کمتر است. عطاردی علت آن را اقامت اجباری وی در سامرا تحت‌نظر حکومت عباسی می‌داند که فرصت انتشار علوم و معارف را به وی نداده است.[۹۷] در روایات منقول از امام هادی، از او با نام‌های مختلفی همچون ابی‌الحسن الهادی، ابی‌الحسن الثالث، ابی‌الحسن الاخیر، ابی‌الحسن العسکری، الفقیه العسکری، الرجل، اَلطَّیِّب، الاخیر، الصادق بن الصادق و الفقیه یاد شده است که گفته‌اند از عوامل به کاربردن این نام‌های مختلف تَقیه بوده است.[۹۸]\r\n\r\nروایات منقول از امام هادی در زمینه‌های توحید، امامت، زیارت، تفسیر و باب‌های مختلف فقه مانند طهارت، نماز، روزه، خُمس، زکات، ازدواج و نیز آداب است. بیش از ۲۱ روایت از امام هادی(ع) در باب توحید و تنزیه نقل شده است.[۹۹]\r\n\r\nرساله‌ای از امام هادی(ع) درباره جَبر و اختیار به جا مانده است. در این رساله، حدیث «لا جبر و لا تفویض بل امر بین الاَمرین»، بر اساس قرآن، تبیین شده و مبانی کلامی شیعه، در مسئله جَبر و تفویض ارائه گردیده است.[۱۰۰] در میان روایاتی که به عنوان احتجاجات امام هادی(ع) نقل شده، بیشترینشان دربارهٔ جبر و تفویض است.[۱۰۱]\r\n\r\n\r\nزیارات\r\n\r\n\r\nمقالهٔ اصلی: زیارت جامعه کبیره\r\n\r\nزیارت جامعه کبیره[۱۰۲] و زیارت غدیریه از امام هادی(ع) نقل شده است.[۱۰۳] زیارت جامعه کبیره را یک دوره امام‌شناسی می‌دانند.[۱۰۴] محور زیارت غدیریه، تولی و تبری و محتوای آن بیان فضایل امام علی(ع) است.[۱۰۵]\r\n\r\n\r\nشعر امام هادی در مجلس متوکل\r\n\r\n\r\nبه گزارش مسعودی تاریخ‌نگار قرن چهارم قمری، به متوکل گزارش داده بودند که در منزل امام هادی(ع) ادوات جنگی و نامه‌هایی از شیعیان به او وجود دارد. به همین دلیل، به دستور متوکل، تعدادی از مأموران غافلگیرانه به منزل امام هادی حمله بردند.[۱۰۶] هنگامی که امام را به مجلس متوکل بردند، ظرف شرابی در دست خلیفه بود و او آن را به امام تعارف کرد.[۱۰۷] امام با بیان اینکه گوشت و خون من به شراب آلوده نشده، درخواست متوکل را رد کرد.[۱۰۸] آنگاه متوکل از حضرت خواست شعری بخواند که او را به وَجد آورَد.[۱۰۹] امام در ابتدا درخواست او نپذیرفت؛ اما با اصرار متوکل این اشعار را سرود:\r\n\r\n\r\nباتوا علی قُلَلِ الأجبال تحرسهم\r\n\r\nغُلْبُ الرجال فما أغنتهمُ القُللُ\r\n\r\nواستنزلوا بعد عزّ عن معاقلهم\r\n\r\nفأودعوا حُفَراً، یا بئس ما نزلوا\r\n\r\nناداهُم صارخ من بعد ما قبروا\r\n\r\nأین الأسرة والتیجان والحلل؟\r\n\r\nأین الوجوه التی کانت منعمة\r\n\r\nمن دونها تضرب الأستار والکللُ\r\n\r\nفأفصح القبر عنهم حین ساء لهم\r\n\r\nتلک الوجوه علیها الدود یقتتل (تنتقل)\r\n\r\nقد طالما أکلوا دهراً وما شربوا\r\n\r\nفأصبحوا بعد طول الأکل قد أُکلوا\r\n\r\nوطالما عمروا دوراً لتحصنهم\r\n\r\nففارقوا الدور والأهلین وانتقلوا\r\n\r\nوطالما کنزوا الأموال وادخروا\r\n\r\nفخلفوها علی الأعداء وارتحلوا\r\n\r\nأضحت مَنازِلُهم قفْراً مُعَطلة\r\n\r\nوساکنوها إلی الأجداث قد رحلوا.[۱۱۰]\r\n\r\n\r\nترجمه = بر قله کوه‌ها به سر می‌بردند و مردان نیرومند حراست آنها می‌کردند؛ اما قله‌ها کاری برای آنها نساخت. از پسِ عزت از پناهگاه‌های خود برون آورده شدند و در حفره‌ها جایشان دادند و چه فرود آمدنِ بدی بود. از پسِ آنکه در گور شدند، یکی بر آنها بانگ زد: «تخت‌ها و تاج‌ها و زیورها کجا رفت؟ چهره‌هایی که به نعمت خو کرده بود و پرده‌ها جلو آن آویخته می‌شد چه شد؟» و قبر به سخن آمد و گفت: «کرم‌ها بر این چهره‌ها کشاکش می‌کنند. روزگاری دراز بخوردند و بپوشیدند و از پسِ خوراکی طولانی خورده شدند. مدت‌ها خانه‌ها ساختند تا در آنجا محفوظ مانند و از خانه‌ها و کسان خویش دور شدند و برفتند. مدت‌ها مال اندوختند و ذخیره کردند و برای دشمنان گذاشتند و برفتند. منزل‌هایشان خالی ماند و ساکنانش به گور سفر کردند.»[۱۱۱]\r\n\r\nمسعودی نقل کرده است که اشعار امام متوکل و اطرافیان او را تحت تأثیر قرار داد؛ به‌گونه‌ای که صورت متوکل از گریه خیس شد و دستور داد بساط شراب را برچینند و امام را با احترام به خانه‌اش بازگردانند.[۱۱۲]\r\n\r\n\r\nاصحاب و راویان\r\n\r\n\r\nمقالهٔ اصلی: فهرست اصحاب امام هادی(ع)\r\n\r\nسید محمدکاظم قزوینی (درگذشت: ۱۴۱۵ق) در کتاب الامام الهادی من المهد الی اللحد، ۳۴۶ تن را به عنوان اصحاب امام هادی معرفی است.[۱۱۳] به گفته رسول جعفریان شمار راویان شناخته‌شده امام هادی(ع) حدود ۱۹۰ تن است که از حدود ۱۸۰ تن آنها احادیثی وجود دارد.[۱۱۴] بر اساس رجال شیخ طوسی، تعداد کسانی که از آن حضرت حدیث نقل کرده‌اند بالغ بر ۱۸۵ نفرند.[۱۱۵] عطاردی در مسند الامام الهادی از ۱۷۹ تن به عنوان راوی از امام هادی نام برده و گفته است در میان آنان ثقه، ضعیف، حسن، متروک و مجهول یافت می‌شود [۱۱۶] به گفته عطاردی، برخی از راویانی که خود نام برده در رجال شیخ طوسی نیست و برخی از راویانی را که شیخ طوسی در رجالش آورده در مسند عطاردی نیامده است.[۱۱۷]\r\n\r\nعبدالعظیم حسنی، عثمان بن سعید،[۱۱۸]ایوب بن نوح،[۱۱۹] حسن بن راشد و حسن بن علی ناصر[۱۲۰] از جمله اصحاب او به شمار می‌رفتند. ابن‌شهرآشوب از وکیلان امام، از جعفر بن سهیل الصیقل نام برده و محمد بن عثمان را باب امام هادی معرفی کرده است.[۱۲۱]\r\n\r\nرسول جعفریان برای اثبات ایرانی بودن برخی از اصحاب امام هادی(ع) به پسوندهای آنان استناد کرده است. او محل زندگی افرادی همچون بشر بن بشار نیشابوری، فتح بن یزید جرجانی، حسین بن سعید اهوازی، حمدان بن اسحاق خراسانی، علی بن ابراهیم طالقانی، محمد بن علی کاشانی،[۱۲۲] ابراهیم بن شیبه اصفهانی و ابومقاتل دیلمی[۱۲۳] از اصحاب حضرت را در ایران دانسته است.[۱۲۴] جعفریان با استناد به نامه امام هادی به وکیل خود در همدان که در آن آمده است «من سفارش شما را به دوستان خودم در همدان کرده‌ام»،[۱۲۵] گفته است برخی از اصحاب آن حضرت در همدان و نیز بر اساس شواهدی، برخی از اصحاب امام در قزوین ساکن بوده‌اند.[۱۲۶]\r\n\r\n\r\n ","content_html":"

علی بن محمد<\/b> مشهور به امام هادی<\/b> یا امام علی النقی<\/b> (۲۱۲<\/a>-۲۵۴ق<\/a>) دهمین امام شیعیان<\/a> و فرزند امام جواد(ع)<\/a> است. او از ۲۲۰<\/a> تا ۲۵۴ق<\/a> به مدت ۳۴ سال، امامت<\/a> را به عهده داشت. دوران امامت امام هادی با خلافت چند تن از خلفای عباسی<\/a> از جمله متوکل<\/a> هم‌زمان بود. او بیشتر سال‌های امامتش را در سامرا<\/a> تحت نظارت حاکمان عباسی گذراند.<\/p>\n\n

از امام هادی(ع) احادیثی<\/a> در امور اعتقادی، تفسیر<\/a>، فقه<\/a> و اخلاق<\/a> روایت کرده‌اند. در بخشی از این روایات، به مباحث کلامی همچون تشبیه و تنزیه<\/a> و جبر و اختیار<\/a> پرداخته شده است. زیارت جامعه کبیره<\/a> و زیارت غدیریه<\/a> نیز از او نقل شده است.<\/p>\n\n

خلفای عباسی امام هادی(ع) را محدود می‌کردند و مانع از ارتباطش با شیعیان می‌شدند. به همین علت، وی بیشتر به واسطه سازمان وکالت<\/a> که متشکل از جمعی از وکیلان امام بود، با شیعیان ارتباط داشت. عبدالعظیم حسنی<\/a>، عثمان بن سعید عمری<\/a>، ایوب بن نوح<\/a> و حسن بن راشد<\/a> از اصحاب او بوده‌اند.<\/p>\n\n

مزار امام هادی در سامرا، زیارتگاه شیعیان است. این زیارتگاه به دلیل دفن او و فرزندش امام حسن عسکری(ع)<\/a>، حرم عسکریَین<\/a> خوانده می‌شود. حرم عسکریین در سال‌های ۱۳۸۴<\/a> و ۱۳۸۶ش<\/a> طی حملات تروریستی تخریب<\/a> شد. ستاد بازسازی عتبات عالیات<\/a> از سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۴ش آن را بازسازی کرد.<\/p>\n\n

\n

نام، نسب و القاب<\/h2>\n<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n\n\t\n\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t
\n\t\t\t \n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۱۵ ذی‌الحجه<\/a> ۲۱۲ق<\/a><\/td>\n\t\t\tتولد امام هادی(ع)<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۱۸ق<\/a><\/td>\n\t\t\tمرگ مامون عباسی<\/a> ـ شروع خلافت معتصم عباسی<\/a> ـ اعتراف جنیدی، عالم ناصبی<\/a> به علم امام هادی در سن کودکی<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۱۹ق<\/a><\/td>\n\t\t\tدستگیری امام جواد(ع)<\/a> و فرستادن او به بغداد به دستور معتصم<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
آخر ذی‌القعده<\/a> ۲۲۰ق<\/a><\/td>\n\t\t\tشهادت امام جواد(ع)<\/a> - شروع امامت حضرت هادی (ع)<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۲۷ق<\/a><\/td>\n\t\t\tمرگ معتصم ـ شروع خلافت واثق<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۳۱ ق<\/a><\/td>\n\t\t\tولادت امام حسن عسکری(ع)<\/a> در مدینه<\/a> - تفتیش عقاید درباره خلق قرآن<\/a> - نگارش نامه امام هادی(ع) در مورد بدعت شمردن جدال درباره مسأله خلق قرآن<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۳۲ق<\/a><\/td>\n\t\t\tمرگ واثق ـ شروع خلافت متوکل<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۳۳ق<\/a><\/td>\n\t\t\tفرستادن امام هادی به سامرا<\/a> به دستور متوکل ـ دعوت متوکل از ابن‌سکیت<\/a> برای آزمودن علم امام هادی(ع)<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۳۶ق<\/a><\/td>\n\t\t\tتخریب قبر امام حسین(ع)<\/a> به دستور متوکل<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۴۴ق<\/a><\/td>\n\t\t\tشهادت ابن‌سکیت<\/a> به دلیل اظهار محبت به امیرالمومنین(ع)<\/a> و فرزندانش به دستور متوکل<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۴۶ق<\/a><\/td>\n\t\t\tدرگذشت دعبل خزاعی<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۴۷ق<\/a><\/td>\n\t\t\tجسارت متوکل به امام هادی(ع) ـ قتل متوکل به دست پسرش منتصر<\/a> و رفع ممنوعیت زیارت امام حسین(ع)<\/a> و رد فدک به اهل بیت(ع)<\/a> به دستور منتصر<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۴۸ق<\/a><\/td>\n\t\t\tمرگ منتصر و خلافت مستعین<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۵۰ق<\/a><\/td>\n\t\t\tاولین نبرد مستقل یعقوب لیث صفاری<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۵۲ق<\/a><\/td>\n\t\t\tاستعفای مستعین و به خلافت رسیدن معتز<\/a> - درگذشت محمد<\/a> فرزند امام هادی(ع)<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۳ رجب<\/a> ۲۵۴ق<\/a><\/td>\n\t\t\tشهادت امام هادی(ع)<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n\n
مقالهٔ اصلی: فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام هادی(ع)<\/a><\/div>\n\n

علی بن محمد، مشهور به امام هادی و علی النَّقی، امام دهم شیعیان است. پدرش امام جواد(ع)<\/a>، امام نهم شیعیان، و مادرش کنیزی[<\/span>۱]<\/span><\/a><\/sup> به نام سَمانهٔ مَغربیه<\/a>[<\/span>۲]<\/span><\/a><\/sup> یا سوسَن[<\/span>۳]<\/span><\/a><\/sup> بود.<\/p>\n\n

از مشهورترین القاب امام دهم شیعیان، هادی و نَقی<\/a> است.[<\/span>۴]<\/span><\/a><\/sup> گفته‌اند علت ملقب شدنش به هادی این است که در زمان خود، بهترین هدایت‌کننده مردم به سوی خیر بود.[<\/span>۵]<\/span><\/a><\/sup> القاب دیگری همچون مرتضی، عالم، فقیه، امین، ناصح، خالص و طَیّب نیز برای او ذکر شده است.[<\/span>۶]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

شیخ صدوق<\/a> (درگذشت ۳۸۱ق) از استادانش نقل کرده که امام هادی و فرزندش امام حسن عسکری(ع)<\/a> را به دلیل اینکه در منطقه‌ای به نام عسکر در سامرا ساکن بودند، عسکری می‌خواندند.[<\/span>۷]<\/span><\/a><\/sup> ابن‌جوزی<\/a> (درگذشت ۶۵۴ق) از علمای اهل‌سنت نیز در کتاب تَذْکرة‌الخَواص<\/a> نسبت عسکری به امام هادی را به همین دلیل دانسته است.[<\/span>۸]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

کنیه<\/a> وی ابوالحسن است[<\/span>۹]<\/span><\/a><\/sup> و در منابع حدیثی، ابوالحسن سوم خوانده شده است[<\/span>۱۰]<\/span><\/a><\/sup> تا با ابوالحسن اول، یعنی امام کاظم<\/a> و ابوالحسن دوم یعنی امام رضا<\/a> اشتباه نشود.[<\/span>۱۱]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n

زندگی‌نامه<\/h2>\n<\/div>\n\n

بنابر نظر کلینی<\/a>،[<\/span>۱۲]<\/span><\/a><\/sup> شیخ طوسی<\/a>،[<\/span>۱۳]<\/span><\/a><\/sup> شیخ مفید<\/a>[<\/span>۱۴]<\/span><\/a><\/sup> و ابن‌شهرآشوب<\/a>،[<\/span>۱۵]<\/span><\/a><\/sup> امام هادی در ۱۵ ذی‌الحجه<\/a> سال ۲۱۲ق<\/a> در صَریا<\/a> (منطقه‌ای در نزدیکی مدینه<\/a>) متولد شد. با این حال، تولد او را دوم یا پنجم رجب<\/a> همان سال،[<\/span>۱۶]<\/span><\/a><\/sup> رجب سال ۲۱۴ق و جمادی‌الثانی<\/a> سال ۲۱۵ق[<\/span>۱۷]<\/span><\/a><\/sup> نیز ثبت کرده‌اند.<\/p>\n\n

به گزارش مسعودی<\/a> تاریخ‌نگار قرن چهارم، در سالی که امام جواد همراه با همسرش، اُم‌ُّالفَضل<\/a> حج به جای آورد، امام هادی را در حالی که کوچک بود، به مدینه آوردند[<\/span>۱۸]<\/span><\/a><\/sup> و او تا سال ۲۳۳ق در مدینه زندگی کرد. یعقوبی<\/a> تاریخ‌نگار قرن سوم قمری نوشته است در این سال، متوکل عباسی<\/a> امام هادی را به سامرا احضار کرد[<\/span>۱۹]<\/span><\/a><\/sup> و در منطقه‌ای به نام عسکر تحت کنترل خود اقامت داد و او تا پایان عمر در آنجا بود.[<\/span>۲۰]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

از زندگی امام هادی، امام جواد و امام عسکری در مقایسه با دیگر ائمه شیعه<\/a>، اطلاعات چندانی وجود ندارد. محمدحسین رجبی دوانی (زاده ۱۳۳۹ش)، تاریخ‌پژوه، دلیل این مسئله را عمر کوتاه این امامان<\/a>، محصور بودن آنان و غیرشیعی بودن نویسندگان کتب تاریخ در آن روزگار می‌داند.[<\/span>۲۱]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n

ماجرای شیعه‌شدن جُنیدی<\/h3>\n<\/div>\n\n

بر پایه گزارشی که در اثبات‌الوصیه<\/a> نقل شده است پس از شهادت امام جواد، از سوی حکومت عباسی شخصی به نام ابوعبدالله جُنَیدی<\/a> که متعصب و در دشمنی با اهل‌بیت<\/a> زبانزد بود، مأمور شد تا امام هادی را تعلیم دهد و او را زیر نظر داشته باشد و از ارتباط شیعیان با او جلوگیری کند؛ اما پس از چندی این شخص تحت تأثیر علم و شخصیت امام شیعه شد.[<\/span>۲۲]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n

فرزندان<\/h3>\n<\/div>\n\n

در منابع شیعه از چهار پسر به نام‌های حسن<\/a>، محمد<\/a>، حسین و جعفر<\/a> برای امام هادی یاد شده است.[<\/span>۲۳]<\/span><\/a><\/sup> همچنین از دختری برای او یاد شده است که شیخ مفید<\/a> نامش را عایشه[<\/span>۲۴]<\/span><\/a><\/sup> و ابن‌شهرآشوب<\/a>[<\/span>۲۵]<\/span><\/a><\/sup> عِلِّیّه (یا عَلیِّه) ذکر کرده‌اند. در دلائل‌ُالاِمامه<\/a> دو دختر به نام‌های عایشه و دَلاله برای وی ذکر شده است.[<\/span>۲۶]<\/span><\/a><\/sup> ابن‌حجر هیثمی از علمای اهل‌سنت نیز در الصَواعِقُ المُحرِقَه<\/a> فرزندان امام دهم شیعیان را چهار پسر و یک دختر دانسته است.[<\/span>۲۷]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n
\n\n\t\n\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\n\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tپیامبر اکرم<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tحضرت فاطمه‌<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام علی<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام حسین<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام سجاد<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام محمد باقر<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام جعفر صادق<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام موسی کاظم<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام رضا<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام جواد<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tحدیث<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام هادی<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام حسن عسکری<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tمحمد<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tجعفر<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tحسین<\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tعایشه<\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t\t
 <\/td>\n\t\t\t\t\t\t <\/td>\n\t\t\t\t\t\tامام مهدی<\/a><\/td>\n\t\t\t\t\t<\/tr>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t\t<\/tbody>\n\t\t\t<\/table>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<\/div>\n\n
\n

شهادت و آرامگاه<\/h3>\n<\/div>\n\n

در دلائل‌الامامه<\/a> و کَشْف‌ُالغُمَّه<\/a> آمده است که امام هادی(ع) در زمان حکومت مُعْتَز عباسی<\/a> (۲۵۲-۲۵۵ق) مسموم شد و به همین علت به شهادت<\/a> رسید.[<\/span>۲۸]<\/span><\/a><\/sup> ابن‌شهرآشوب<\/a> (درگذشت: ۵۸۸ق) نیز بر این باور است که وی در اواخر حکومت مُعْتَمد<\/a> (حکومت: ۲۵۶-۲۷۸ق) شهید شده است و از ابن‌بابویه نقل کرده که معتمد به او سم داده است.[<\/span>۲۹]<\/span><\/a><\/sup> البته شیخ مفید<\/a> (درگذشت: ۴۱۳ق)، معتقد است که امام هادی در ماه رجب سال ۲۵۴ق<\/a> پس از ۲۰ سال و ۹ ماه اقامت در سامرا<\/a>، در ۴۱ سالگی رحلت کرد.[<\/span>۳۰]<\/span><\/a><\/sup> تعدادی از منابع، روز شهادت وی را ۳ رجب<\/a>[<\/span>۳۱]<\/span><\/a><\/sup> و برخی دیگر ۲۵<\/a> یا ۲۶ جمادی‌الثانی<\/a> ذکر کرده‌اند.[<\/span>۳۲]<\/span><\/a><\/sup> در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران، سوم رجب به عنوان روز شهادت او ثبت شده است.<\/p>\n\n

به گزارش مسعودی<\/a> تاریخ‌نگار قرن چهارم قمری، امام حسن عسکری در تشییع جنازه<\/a> پدرش شرکت کرد. جنازه را بر راهی که برابر خانه موسی بن بغا<\/a> بود، قرار دادند و قبل از آنکه خلیفه عباسی در تشییع شرکت کند، امام عسکری بر جنازه پدرش نماز<\/a> خواند. مسعودی از ازدحام جمعیت در تشییع جنازه امام هادی گزارش کرده است.[<\/span>۳۳]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n

حرم عسکریَین<\/h4>\n<\/div>\n\n
مقالهٔ اصلی: حرم عسکریین<\/a><\/div>\n\n

امام هادی(ع) در خانه‌ای که در سامرا<\/a> در آن ساکن بود، دفن<\/a> شد.[<\/span>۳۴]<\/span><\/a><\/sup> محل دفن امام هادی(ع) و فرزندش امام حسن عسکری(ع)<\/a> در سامرا به حرم عسکریَین<\/a> شناخته می‌شود. پس از دفن امام هادی(ع) در خانه‌اش، امام عسکری(ع) برای مقبره او خادمی تعیین کرد. در سال ۳۲۸ق نخستین گنبد بر قبر آن‌دو بنا شد.[<\/span>۳۵]<\/span><\/a><\/sup> حرم عسکریین در دوره‌های مختلف، مرمت و تکمیل و نوسازی شده است.[<\/span>۳۶]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

مقالهٔ اصلی: تخریب حرم عسکریین<\/a><\/div>\n\n

در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ش قسمت‌هایی از حرم عسکریین در انفجارهای تروریستی تخریب شد.[<\/span>۳۷]<\/span><\/a><\/sup> ستاد بازسازی عتبات عالیات<\/a> در سال ۱۳۹۴ش بازسازی آن را به پایان برد.[<\/span>۳۸]<\/span><\/a><\/sup> ضریح<\/a> حرم نیز با حمایت آیت‌الله سیستانی<\/a> ساخته شده است.[<\/span>۳۹]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n

دوره امامت<\/h2>\n<\/div>\n\n
\n
\n

امام هادی(ع):
\n«مردم در دنیا با اموال سر و کار دارند و در آخرت با اعمالشان.»<\/p>\n<\/blockquote>\n\n

عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۳۰۴. <\/small><\/cite><\/p>\n<\/div>\n\n

علی بن محمد، در سال ۲۲۰ق<\/a>، در هشت‌سالگی به امامت<\/a> رسید.[<\/span>۴۰]<\/span><\/a><\/sup> به گزارش منابع، سن پایین امام هادی(ع) در آغاز امامت، منجر به تردید شیعیان نشد؛ چراکه امامت امام جواد پدر او نیز در سن کم آغاز شد.[<\/span>۴۱]<\/span><\/a><\/sup> به نوشته شیخ مفید<\/a>، شیعیان پس از امام نهم، به استثنای عده اندکی، امامت امام هادی(ع) را پذیرفتند.[<\/span>۴۲]<\/span><\/a><\/sup> آن عده موسی مُبَرقَع<\/a> را امام می‌دانستند. با این حال پس از مدتی از اعتقاد خود برگشتند و به عموم شیعیان پیوستند.[<\/span>۴۳]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

سعد بن عبدالله اشعری<\/a>، بازگشت آن عده به امام هادی(ع) را در پی بیزاری‌جستن موسی مبرقع از آنان دانسته است.[<\/span>۴۴]<\/span><\/a><\/sup> شیخ مفید[<\/span>۴۵]<\/span><\/a><\/sup> و ابن‌شهرآشوب<\/a>،[<\/span>۴۶]<\/span><\/a><\/sup> اتفاق‌نظر شیعیان بر امامت امام هادی(ع) و عدم ادعای امامت از سوی کسی جز وی را دلیل محکمی بر اثبات امامت وی دانسته‌اند.[<\/span>۴۷]<\/span><\/a><\/sup> محمد بن یعقوب کُلینی<\/a> و شیخ مفید، نصوص مربوط به اثبات امامت وی را در آثار خود برشمرده‌اند.[<\/span>۴۸]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n
\n

امام هادی(ع):
\n«حکمت در سرشت‌های فاسد اثر نمی‌کند.»<\/p>\n<\/blockquote>\n\n

عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۳۰۴.<\/cite><\/p>\n<\/div>\n\n

بنا به گفته ابن‌شهرآشوب، شیعیان از طریق نصوص امامان پیشین، بر امامت علی بن محمد آگاه شدند؛ نصوصی که توسط راویانی از جمله اسماعیل بن مهران<\/a> و ابوجعفر اشعری نقل شده‌اند.[<\/span>۴۹]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n

خلفای هم‌عصر<\/h3>\n<\/div>\n\n
\n\n<\/div>\n\n
\n\n\t\n\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t\n\t\t\t
خلفای دوران پیش از امامت
\n\t\t\t(۲۱۲-۲۲۰)<\/span><\/span><\/th>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
سال<\/b><\/th>\n\t\t\tخلیفه<\/b><\/th>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۱۲<\/a>-۲۱۸ق<\/a><\/td>\n\t\t\tمأمون<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۱۸-۲۲۷ق<\/td>\n\t\t\tمعتصم<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
خلفای دوره امامت
\n\t\t\t(۲۲۰-۲۵۴)<\/span><\/span><\/th>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
سال<\/b><\/th>\n\t\t\tخلیفه<\/b><\/th>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۱۸-۲۲۷ق<\/a><\/td>\n\t\t\tمعتصم<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۲۷-۲۳۲ق<\/a><\/td>\n\t\t\tواثق<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۳۲-۲۴۷ق<\/td>\n\t\t\tمتوکل<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۴۷ (۶ ماه)<\/td>\n\t\t\tمنتصر<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۴۸<\/a>-۲۵۲ق<\/a><\/td>\n\t\t\tمستعین<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
۲۵۲-۲۵۵ق<\/a><\/td>\n\t\t\tمعتز<\/a><\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr>\n\t<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n\n

امام هادی(ع)، ۳۳ سال (۲۲۰ق<\/a>-۲۵۴ق)، امامت<\/a> را برعهده داشت[<\/span>۵۰]<\/span><\/a><\/sup> در این مدت، چند خلیفه عباسی بر سر کار آمدند. آغاز امامت او با خلافت معتصم و پایان آن با خلافت مُعْتَز<\/a> هم‌زمان بوده است.[<\/span>۵۱]<\/span><\/a><\/sup> البته ابن‌شهرآشوب، پایان عمر امام هادی(ع) را در زمان خلافت مُعتَمد عباسی<\/a> دانسته است.[<\/span>۵۲]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

امام دهم شیعیان، هفت سال از امامت خود را در دوره خلافت معتصم عباسی<\/a> سپری کرد.[<\/span>۵۳]<\/span><\/a><\/sup> به گفته جاسم حسین نویسنده کتاب تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم(عج)<\/a>، معتصم در زمان امام هادی در مقایسه با دوران امام جواد، سختگیری کمتری به شیعیان روا می‌داشت و مدارای بیشتری با علویان<\/a> داشت و این تغییر رویکرد او، ناشی از بهبود اوضاع اقتصادی و کاهش یافتن قیام‌های علویان بوده است.[<\/span>۵۴]<\/span><\/a><\/sup> همچنین حدود پنج سال از دوران امامت امام دهم، با خلافت واثق، چهارده سال با خلافت متوکل<\/a>، شش ماه با خلافت مستنصر، دو سال و نه ماه با خلافت مستعین و بیش از هشت سال با خلافت مُعْتَز<\/a> هم‌زمان بوده است.[<\/span>۵۵]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

\n

احضار به سامرا<\/h3>\n<\/div>\n\n

متوکل عباسی<\/a> در سال ۲۳۳ق<\/a> امام هادی(ع) را وادار کرد از مدینه<\/a> به سامرا<\/a> برود.[<\/span>۵۶]<\/span><\/a><\/sup> شیخ مفید<\/a> این اقدام متوکل را مربوط به سال ۲۴۳ق<\/a> گزارش کرده است؛[<\/span>۵۷]<\/span><\/a><\/sup> اما از نظر رسول جعفریان<\/a>، پژوهشگر تاریخ اسلام، این تاریخ صحیح نیست.[<\/span>۵۸]<\/span><\/a><\/sup> گفته شده دلیل این کار متوکل، بدگویی عبدالله بن محمد کارگزار حکومت عباسی<\/a> در مدینه[<\/span>۵۹]<\/span><\/a><\/sup> و بریحه عباسی<\/a>، امام جماعت<\/a> منصوب خلیفه<\/a> در مکه<\/a> و مدینه، علیه امام هادی(ع)[<\/span>۶۰]<\/span><\/a><\/sup> و همچنین گزارش‌هایی از میل مردم به امام دهم شیعیان<\/a> بوده است.[<\/span>۶۱]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

به گزارش مسعودی<\/a>، بریحه، در نامه‌ای به متوکل، به وی گفت: «اگر مکه و مدینه را می‌خواهی، علی بن محمد را از آنجا بیرون کن؛ زیرا او به سوی خود دعوت می‌کند و شمار زیادی را دور خود جمع کرده است.»[<\/span>۶۲]<\/span><\/a><\/sup> بر همین اساس، یحیی بن هَرثَمه<\/a> از سوی متوکل، مأمور انتقال امام هادی(ع) به سامرا شد.[<\/span>۶۳]<\/span><\/a><\/sup> امام هادی(ع) در نامه‌ای به متوکل، بدگویی‌ها علیه خویش را رد کرد؛[<\/span>۶۴]<\/span><\/a><\/sup> اما متوکل در پاسخ، با احترام از او خواست به سوی سامرا<\/a> حرکت کند.[<\/span>۶۵]<\/span><\/a><\/sup> متن نامه متوکل، در آثار شیخ مفید<\/a> و کلینی<\/a> نقل شده است.[<\/span>۶۶]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

به گفته رسول جعفریان<\/a>، متوکل برنامه انتقال امام هادی(ع) به سامرا را به گونه‌ای طراحی کرده بود که حساسیت مردم برانگیخته نشود و مسافرت اجباری امام، پیامدی به دنبال نداشته باشد؛[<\/span>۶۷]<\/span><\/a><\/sup> اما سبط بن جوزی از علمای اهل‌سنت<\/a> گزارشی از یحیی بن هرثمه نقل کرده است که براساس آن مردم مدینه بسیار ناراحت و برآشفته شدند و ناراحتی آنان به حدی رسید که ناله و شیونی به راه‌ انداختند که مدینه تا آن زمان چنین وضعی به خود ندیده بود.[<\/span>۶۸]<\/span><\/a><\/sup> امام هادی(ع) پس از خروج از مدینه، وارد کاظمین<\/a> شد و در آنجا با استقبال مردم مواجه گردید.[<\/span>۶۹]<\/span><\/a><\/sup> در کاظمین، به خانه خزیمة بن حازم<\/a> رفت و از آنجا به سوی سامرا حرکت داده شد.[<\/span>۷۰]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

به نوشته شیخ مفید، امام هادی به ظاهر مورداحترام متوکل بود؛ اما متوکل علیه او دسیسه می‌کرد.[<\/span>۷۱]<\/span><\/a><\/sup> به گزارش طبرسی<\/a> هدف متوکل از این کار این بود که از ابهت و عظمت آن حضرت در چشم مردم بکاهد.[<\/span>۷۲]<\/span><\/a><\/sup> به گفته شیخ مفید<\/a>، نخستین روزی که امام وارد سامرا شد، به دستور متوکل، یک روز او را در «خانِ صَعالیک» (محل استقرار و تجمع گدایان و مستمندان) نگاه داشتند و روز بعد به خانه‌ای که برای اسکان آن حضرت در نظر گرفته شده بود، بردند.[<\/span>۷۳]<\/span><\/a><\/sup> به نظر صالح بن سعید، این اقدام به قصد تحقیر امام هادی(ع) انجام شده است.[<\/span>۷۴]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

حاکمان عباسی در مدت اقامت امام هادی(ع) بر او سخت می‌گرفتند. برای نمونه قبری در اتاق محل زندگی او حفر کرده بودند. همچنین او را شبانه و بی‌خبر به کاخ خلیفه احضار می‌کردند و از ارتباط شیعیان با او جلوگیری می‌کردند.[<\/span>۷۵]<\/span><\/a><\/sup> برخی از نویسندگان دلایل برخورد خصمانه متوکل با امام هادی(ع) را چنین نوشته‌اند:<\/p>\n\n

    \n\t
  1. متوکل از نظر کلامی به اهل حدیث<\/a> که ضدّ معتزله<\/a> و شیعه<\/a> بودند، گرایش داشت و اهل حدیث متوکل را علیه شیعیان<\/a> تحریک می‌کردند.<\/li>\n\t
  2. متوکل نگران جایگاه اجتماعی خود بود و از ارتباط مردم با امامان شیعه<\/a> هراس داشت. ازاین‌رو می‌کوشید این پیوند را قطع کند.[<\/span>۷۶]<\/span><\/a><\/sup> متوکل در همین راستا، مرقد امام حسین(ع)<\/a> را تخریب کرد و به زائران امام حسین سختگیری می‌کرد.[<\/span>۷۷]<\/span><\/a><\/sup><\/li>\n<\/ol>\n\n

    پس از متوکل فرزندش منتصر<\/a> بر سر کار آمد. در این دوره از فشار حکومت بر خاندان علوی<\/a>، از جمله امام هادی(ع) کاسته شد.[<\/span>۷۸]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    \n

    برخورد با غالیان<\/h3>\n<\/div>\n\n

    غالیان<\/a> در زمان امامت امام هادی فعال بودند. آنان خود را از اصحاب و نزدیکان حضرت هادی معرفی می‌کردند و مطالبی را به امامان شیعه<\/a> از جمله امام هادی نسبت می‌دادند که بر اساس نامه احمد بن محمد بن عیسی اَشعری<\/a> به امام هادی، دل‌ها از شنیدن آنها مشمئز می‌شد. از طرفی چون به ائمه منسوب می‌شد، جرأت انکار و رد آنها را هم نداشتند. آنان واجبات<\/a> و محرمات<\/a> را تأویل می‌کردند. برای نمونه منظور از صلاة و زکات را در آیه وَأَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّکَاةَ<\/span> [<\/span>۷۹]<\/span><\/a><\/sup> افرادی خاص می‌دانستند، نه خواندن نماز و پرداخت مال. امام هادی در پاسخ احمد بن محمد نوشت که این‌گونه تأویلات از دین ما نیست. از آنها پرهیز کنید.[<\/span>۸۰]<\/span><\/a><\/sup> فتح بن یزید جرجانی بر این باور بود که خوردن و آشامیدن با امامت<\/a> سازگار نیست و امامان نیازی به خوردن و آشامیدن ندارند، امام هادی در پاسخ او، به خوردن و آشامیدن پیامبران<\/a> و راه رفتن آنان در بازار استناد کرد و فرمود: «هر جسمی چنین است، جز خدا که جسم را جسمیت بخشیده است.»[<\/span>۸۱]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    امام دهم شیعیان، در پاسخ به نامه سهل بن زیاد<\/a>، از غُلُوِّ<\/a> علی بن حسکه خبر داده بودند، وابستگی علی بن حَسَکه<\/a> به اهل‌بیت<\/a> را رد کرد، سخنان او را باطل شمرد و از شیعیان<\/a> خواست از او دوری کنند و حکم قتلش را نیز صادر کرد. بر اساس این نامه، علی بن حسکه به الوهیت امام هادی معتقد بود و خود را باب<\/a> و پیامبر<\/a> از جانب او معرفی می‌کرد.[<\/span>۸۲]<\/span><\/a><\/sup> امام هادی غالیانی همچون محمد بن نُصیر نمیری<\/a> بنیانگذار فرقه نصیریه<\/a>،[<\/span>۸۳]<\/span><\/a><\/sup> حسن بن محمد معروف به ابن‌بابا و فارس بن حاتم قزوینی<\/a> را نیز لعن<\/a> کرده است.[<\/span>۸۴]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    از دیگر غالیانی که خود را از اصحاب امام هادی(ع)<\/a> معرفی می‌کرد، احمد بن محمد سیاری<\/a> بود[<\/span>۸۵]<\/span><\/a><\/sup> که بیشتر رجالیان او را غالی<\/a> و فاسدالمذهب دانسته‌اند.[<\/span>۸۶]<\/span><\/a><\/sup> کتاب القراءات او از مصادر اصلی روایاتی است که برخی در تحریف قرآن<\/a> به آن استناد کرده‌اند.[<\/span>۸۷]<\/span><\/a><\/sup> امام هادی(ع) ضمن رساله‌ای که ابن‌شعبه حَرّانی<\/a> آن را نقل کرده، بر اصالت قرآن<\/a> تأکید کرد و آن را در مقام سنجش روایات<\/a> و تشخیص صحیح<\/a> از ناصحیح معیاری دقیق معرفی کرد.[<\/span>۸۸]<\/span><\/a><\/sup> در کنار این، امام هادی از شیعیانی که به‌اشتباه، به غلو متهم می‌شدند، دفاع می‌کرد. مثلاً هنگامی که قمی‌ها محمد بن اورمه<\/a> را به اتهام غُلو از قم<\/a> اخراج کردند، نامه‌ای خطاب به اهل قم نوشت و او را از اتهام غلو تبرئه کرد.[<\/span>۸۹]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    \n

    ارتباط با شیعیان<\/h3>\n<\/div>\n\n

    علی‌رغم اینکه در زمان امام هادی اختناق شدیدی از سوی خلفای عباسی<\/a> حاکم بود، میان امام هادی(ع) و شیعیان عراق<\/a>، یمن<\/a>، مصر<\/a> و نواحی دیگر رابطه برقرار بود.[<\/span>۹۰]<\/span><\/a><\/sup> او از طریق سازمان وکالت<\/a> و نامه‌نگاری، با شیعیان در ارتباط بود. به گفته رسول جعفریان در زمان امام هادی(ع)، قم<\/a>، مهم‌ترین مرکز تجمع شیعیان ایران<\/a> بود و روابط محکمی میان شیعیان این شهر و ائمه(ع)<\/a> وجود داشت.[<\/span>۹۱]<\/span><\/a><\/sup> محمد بن داوود قمی<\/a> و محمد طلحی<\/a> از قم<\/a> و شهرهای اطراف آن، خمس<\/a>، هدایا و سؤالات مردم را به امام هادی می‌رساندند.[<\/span>۹۲]<\/span><\/a><\/sup> به گفته جعفریان، وکلا علاوه بر جمع‌آوری خمس و ارسال آن برای امام، در حلّ معضلات کلامی<\/a> و فقهی<\/a> و همچنین در تثبیت امامت امام بعدی در منطقه خود، نیز نقش داشتند.[<\/span>۹۳]<\/span><\/a><\/sup> محمدرضا جباری نویسنده کتاب سازمان وکالت<\/a>، از علی بن جعفر همانی<\/a>، ابوعلی بن راشد و حسن بن عبد ربّه<\/a> به عنوان وکلای امام هادی نام برده است.[<\/span>۹۴]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    \n

    مسئله خلق قرآن<\/h3>\n<\/div>\n\n

    امام هادی(ع) در نامه‌ای به یکی از شیعیان، از او خواست در مسئله خلق قرآن<\/a> اظهارنظر نکند و جانب هیچ‌یک از نظریه حدوث و قِدَم قرآن را نگیرد. او در این نامه، مسئله خلق قرآن را فتنه خوانده و ورود به این بحث را هلاکت دانسته است. همچنین بر کلام خدا بودن قرآن<\/a> تأکید کرده و گفتگو درباره آن را بدعتی<\/a> دانسته که هم سؤال‌کننده و هم پاسخ‌دهنده در گناه<\/a> آن شریک‌اند.[<\/span>۹۵]<\/span><\/a><\/sup> در آن دوره، جدال بر سر مسئله حدوث و قدم قرآن موجب پیدایش فرقه‌ها و گروه‌هایی در میان اهل‌سنت<\/a> شده بود. مأمون<\/a> و مُعْتَصَم جانب نظریه خلق قرآن را گرفته بودند و مخالفان را تحت فشار قرار می‌دادند؛ به‌گونه‌ای که از آن، به دوره مِحنت<\/a> یاد می‌شود؛ اما متوکل<\/a> از قدیم بودن قرآن حمایت می‌کرد و مخالفان از جمله شیعیان<\/a> را بدعت‌گذار معرفی می‌نمود.[<\/span>۹۶]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    \n

    احادیث<\/h2>\n<\/div>\n\n

    در منابع روایی شیعه، همچون کتب اربعه<\/a>، تُحَف‌ُالعُقول<\/a>، مِصْباحُ الْمُتَهَجِّد<\/a>، الاِحتِجاج<\/a> و تفسیر عیاشی<\/a>، احادیثی از امام هادی نقل شده است. احادیثی که از وی نقل شده، نسبت به امامان پیش از او کمتر است. عطاردی علت آن را اقامت اجباری وی در سامرا تحت‌نظر حکومت عباسی<\/a> می‌داند که فرصت انتشار علوم و معارف را به وی نداده است.[<\/span>۹۷]<\/span><\/a><\/sup> در روایات منقول از امام هادی، از او با نام‌های مختلفی همچون ابی‌الحسن الهادی، ابی‌الحسن الثالث، ابی‌الحسن الاخیر، ابی‌الحسن العسکری، الفقیه العسکری، الرجل، اَلطَّیِّب، الاخیر، الصادق بن الصادق و الفقیه یاد شده است که گفته‌اند از عوامل به کاربردن این نام‌های مختلف تَقیه<\/a> بوده است.[<\/span>۹۸]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    روایات منقول از امام هادی در زمینه‌های توحید<\/a>، امامت<\/a>، زیارت<\/a>، تفسیر<\/a> و باب‌های مختلف فقه مانند طهارت<\/a>، نماز<\/a>، روزه<\/a>، خُمس<\/a>، زکات<\/a>، ازدواج<\/a> و نیز آداب است. بیش از ۲۱ روایت از امام هادی(ع) در باب توحید و تنزیه<\/a> نقل شده است.[<\/span>۹۹]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    رساله‌ای از امام هادی(ع) درباره جَبر و اختیار<\/a> به جا مانده است. در این رساله، حدیث «لا جبر و لا تفویض بل امر بین الاَمرین»، بر اساس قرآن<\/a>، تبیین شده و مبانی کلامی شیعه<\/a>، در مسئله جَبر<\/a> و تفویض<\/a> ارائه گردیده است.[<\/span>۱۰۰]<\/span><\/a><\/sup> در میان روایاتی که به عنوان احتجاجات امام هادی(ع) نقل شده، بیشترینشان دربارهٔ جبر و تفویض است.[<\/span>۱۰۱]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    \n

    زیارات<\/h3>\n<\/div>\n\n
    مقالهٔ اصلی: زیارت جامعه کبیره<\/a><\/div>\n\n

    زیارت جامعه کبیره[<\/span>۱۰۲]<\/span><\/a><\/sup> و زیارت غدیریه<\/a> از امام هادی(ع) نقل شده است.[<\/span>۱۰۳]<\/span><\/a><\/sup> زیارت جامعه کبیره را یک دوره امام‌شناسی می‌دانند.[<\/span>۱۰۴]<\/span><\/a><\/sup> محور زیارت غدیریه، تولی<\/a> و تبری<\/a> و محتوای آن بیان فضایل امام علی(ع)<\/a> است.[<\/span>۱۰۵]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    \n

    شعر امام هادی در مجلس متوکل<\/h3>\n<\/div>\n\n

    به گزارش مسعودی<\/a> تاریخ‌نگار قرن چهارم قمری، به متوکل گزارش داده بودند که در منزل امام هادی(ع) ادوات جنگی و نامه‌هایی از شیعیان به او وجود دارد. به همین دلیل، به دستور متوکل، تعدادی از مأموران غافلگیرانه به منزل امام هادی حمله بردند.[<\/span>۱۰۶]<\/span><\/a><\/sup> هنگامی که امام را به مجلس متوکل بردند، ظرف شرابی در دست خلیفه بود و او آن را به امام تعارف کرد.[<\/span>۱۰۷]<\/span><\/a><\/sup> امام با بیان اینکه گوشت و خون من به شراب<\/a> آلوده نشده، درخواست متوکل را رد کرد.[<\/span>۱۰۸]<\/span><\/a><\/sup> آنگاه متوکل از حضرت خواست شعری بخواند که او را به وَجد آورَد.[<\/span>۱۰۹]<\/span><\/a><\/sup> امام در ابتدا درخواست او نپذیرفت؛ اما با اصرار متوکل این اشعار را سرود:<\/p>\n\n

    \n
    باتوا علی قُلَلِ الأجبال تحرسهم<\/div>\n\n
    غُلْبُ الرجال فما أغنتهمُ القُللُ<\/div>\n\n
    واستنزلوا بعد عزّ عن معاقلهم<\/div>\n\n
    فأودعوا حُفَراً، یا بئس ما نزلوا<\/div>\n\n
    ناداهُم صارخ من بعد ما قبروا<\/div>\n\n
    أین الأسرة والتیجان والحلل؟<\/div>\n\n
    أین الوجوه التی کانت منعمة<\/div>\n\n
    من دونها تضرب الأستار والکللُ<\/div>\n\n
    فأفصح القبر عنهم حین ساء لهم<\/div>\n\n
    تلک الوجوه علیها الدود یقتتل (تنتقل)<\/div>\n\n
    قد طالما أکلوا دهراً وما شربوا<\/div>\n\n
    فأصبحوا بعد طول الأکل قد أُکلوا<\/div>\n\n
    وطالما عمروا دوراً لتحصنهم<\/div>\n\n
    ففارقوا الدور والأهلین وانتقلوا<\/div>\n\n
    وطالما کنزوا الأموال وادخروا<\/div>\n\n
    فخلفوها علی الأعداء وارتحلوا<\/div>\n\n
    أضحت مَنازِلُهم قفْراً مُعَطلة<\/div>\n\n
    وساکنوها إلی الأجداث قد رحلوا.[<\/span>۱۱۰]<\/span><\/a><\/sup><\/div>\n<\/div>\n\n

    ترجمه<\/b> = بر قله کوه‌ها به سر می‌بردند و مردان نیرومند حراست آنها می‌کردند؛ اما قله‌ها کاری برای آنها نساخت. از پسِ عزت از پناهگاه‌های خود برون آورده شدند و در حفره‌ها جایشان دادند و چه فرود آمدنِ بدی بود. از پسِ آنکه در گور شدند، یکی بر آنها بانگ زد: «تخت‌ها و تاج‌ها و زیورها کجا رفت؟ چهره‌هایی که به نعمت خو کرده بود و پرده‌ها جلو آن آویخته می‌شد چه شد؟» و قبر به سخن آمد و گفت: «کرم‌ها بر این چهره‌ها کشاکش می‌کنند. روزگاری دراز بخوردند و بپوشیدند و از پسِ خوراکی طولانی خورده شدند. مدت‌ها خانه‌ها ساختند تا در آنجا محفوظ مانند و از خانه‌ها و کسان خویش دور شدند و برفتند. مدت‌ها مال اندوختند و ذخیره کردند و برای دشمنان گذاشتند و برفتند. منزل‌هایشان خالی ماند و ساکنانش به گور سفر کردند.»[<\/span>۱۱۱]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    مسعودی نقل کرده است که اشعار امام متوکل و اطرافیان او را تحت تأثیر قرار داد؛ به‌گونه‌ای که صورت متوکل از گریه خیس شد و دستور داد بساط شراب را برچینند و امام را با احترام به خانه‌اش بازگردانند.[<\/span>۱۱۲]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    \n

    اصحاب و راویان<\/h2>\n<\/div>\n\n
    مقالهٔ اصلی: فهرست اصحاب امام هادی(ع)<\/a><\/div>\n\n

    سید محمدکاظم قزوینی<\/a> (درگذشت: ۱۴۱۵ق) در کتاب الامام الهادی من المهد الی اللحد<\/a>، ۳۴۶ تن را به عنوان اصحاب امام هادی معرفی است.[<\/span>۱۱۳]<\/span><\/a><\/sup> به گفته رسول جعفریان شمار راویان شناخته‌شده امام هادی(ع) حدود ۱۹۰ تن است که از حدود ۱۸۰ تن آنها احادیثی وجود دارد.[<\/span>۱۱۴]<\/span><\/a><\/sup> بر اساس رجال شیخ طوسی<\/a>، تعداد کسانی که از آن حضرت حدیث<\/a> نقل کرده‌اند بالغ بر ۱۸۵ نفرند.[<\/span>۱۱۵]<\/span><\/a><\/sup> عطاردی<\/a> در مسند الامام الهادی<\/a> از ۱۷۹ تن به عنوان راوی از امام هادی نام برده و گفته است در میان آنان ثقه<\/a>، ضعیف<\/a>، حسن<\/a>، متروک<\/a> و مجهول یافت می‌شود [<\/span>۱۱۶]<\/span><\/a><\/sup> به گفته عطاردی، برخی از راویانی که خود نام برده در رجال شیخ طوسی نیست و برخی از راویانی را که شیخ طوسی در رجالش آورده در مسند عطاردی نیامده است.[<\/span>۱۱۷]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    عبدالعظیم حسنی<\/a>، عثمان بن سعید<\/a>،[<\/span>۱۱۸]<\/span><\/a><\/sup>ایوب بن نوح<\/a>،[<\/span>۱۱۹]<\/span><\/a><\/sup> حسن بن راشد<\/a> و حسن بن علی ناصر<\/a>[<\/span>۱۲۰]<\/span><\/a><\/sup> از جمله اصحاب او به شمار می‌رفتند. ابن‌شهرآشوب<\/a> از وکیلان امام، از جعفر بن سهیل الصیقل نام برده و محمد بن عثمان<\/a> را باب<\/a> امام هادی معرفی کرده است.[<\/span>۱۲۱]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    رسول جعفریان<\/a> برای اثبات ایرانی بودن برخی از اصحاب امام هادی(ع) به پسوندهای آنان استناد کرده است. او محل زندگی افرادی همچون بشر بن بشار نیشابوری<\/a>، فتح بن یزید جرجانی<\/a>، حسین بن سعید اهوازی<\/a>، حمدان بن اسحاق خراسانی<\/a>، علی بن ابراهیم طالقانی<\/a>، محمد بن علی کاشانی<\/a>،[<\/span>۱۲۲]<\/span><\/a><\/sup> ابراهیم بن شیبه اصفهانی<\/a> و ابومقاتل دیلمی<\/a>[<\/span>۱۲۳]<\/span><\/a><\/sup> از اصحاب حضرت را در ایران دانسته است.[<\/span>۱۲۴]<\/span><\/a><\/sup> جعفریان با استناد به نامه امام هادی به وکیل خود در همدان که در آن آمده است «من سفارش شما را به دوستان خودم در همدان کرده‌ام»،[<\/span>۱۲۵]<\/span><\/a><\/sup> گفته است برخی از اصحاب آن حضرت در همدان و نیز بر اساس شواهدی، برخی از اصحاب امام در قزوین<\/a> ساکن بوده‌اند.[<\/span>۱۲۶]<\/span><\/a><\/sup><\/p>\n\n

    \n

     <\/h2>\n<\/div>","content_source":"","content_url":"","content_date_start":"2025-06-10 06:34:17","content_date_event":"2025-06-10 06:34:17","content_date_event_start":null,"content_date_event_end":null,"content_show_title_slider":1,"content_date_last_edit":"2025-06-10 06:38:28","content_date_register":"2025-06-10 06:38:28","content_columns":0,"content_show_img":1,"content_show_details":0,"content_show_related_img":0,"content_show_slider":1,"content_comment":1,"content_score":0,"tag_id":0,"score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"uid":3071,"eid":0,"attach_title":null,"attaches":[{"sizes":{"150":".\/cache\/155\/attach\/202506\/722648_1817610212_150_150.webp","300":".\/cache\/155\/attach\/202506\/722648_1817610212_300_300.webp","400":".\/cache\/155\/attach\/202506\/722648_1817610212_400_400.webp","600":".\/cache\/155\/attach\/202506\/722648_1817610212_600_600.webp","900":".\/cache\/155\/attach\/202506\/722648_1817610212_640_640.webp","1200":".\/cache\/155\/attach\/202506\/722648_1817610212_640_640.webp"},"ext":"jpg","file_media":1,"token":1817610212,"files":{"original":{"url":".\/file\/155\/attach\/202506\/722648_1817610212.jpg","width":640,"height":640,"size":0}}}]}]]