عید سعید غدیر خم مبارکباد
عید سعید غدیر خم مبارکباد
عید غدیر روز ۱۸ ذیالحجه و بزرگترین عید شیعیان است که در آن امام علی(ع) به جانشینی پیامبر(ص) منصوب شده است. روایاتی از پیامبر(ص) و امامان(ع) در فضیلت این روز نقل شده است. همچنین اعمالی مانند روزه گرفتن، قرائت زیارت غدیریه، خواندن نماز غدیر و اطعام مؤمنان در این روز سفارش شده است. شیعیان این روز را جشن میگیرند.
پیامبر(ص) در ذیالقعده سال ۱۰ق همراه هزاران نفر برای انجام مناسک حج از مدینه به طرف مکه حرکت کرد.[۲] از آنجا که این سفر، آخرین حج پیامبر(ص) بود به حجة الوداع مشهور شد.[۳] پیامبر(ص)، پس از پایان اعمال حج بههمراه مسلمانان به طرف مدینه حرکت کرد و در ۱۸ ذیالحجه به غدیر خم رسیدند،[۴] جبرئیل بر پیامبر(ص) نازل شد و از جانب خداوند، به رسول خدا(ص) امر کرد تا علی(ع) را بهعنوان جانشین خود، به مردم معرفی کند.[۵] رسول خدا(ص) نیز حاجیان را گرد آورد و علی(ع) را بهعنوان جانشین خود معرفی کرد.[۶]
فضیلت روز غدیر
درباره فضلیت عید غدیر احادیثی از چهارده معصوم نقل شده است از جمله:
پیامبر(ص): روز غدیرخم برترین عیدهای امت من است و آن روزی است که خداوند در آن روز دین را تکمیل و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را بهعنوان دین برای آنان پسندید.[۷]
امام صادق(ع): عید غدیر عظیمترین و باشرافتترین عید مسلمانان است و سزاوار است در هر ساعت آن شکر خدا بهجای آورده شود و مردم روزه شکر بگیرند که روزه این روز معادل شصت سال عبادت است.[۸]
امام صادق(ع): «روز غدیرخم عید بزرگ خداست، خدا پیامبری مبعوث نکرده، مگر اینکه این روز را عید گرفته و عظمت آن را شناخته و نام این روز در آسمان روز عهد و پیمان و در زمین روز پیمان محکم و حضور همگانی است.[۹]
امام رضا(ع):«روز غدیر در میان اهل آسمان مشهورتر است تا میان اهل زمین... اگر مردم ارزش حقیقی این روز را میدانستند، بیتردید فرشتگان در هر روز، ده بار با آنان مصافحه میکردند.»[۱۰]
نصیبی شافعی، از علمای اهلسنت، در مطالب السؤول به عیدبودن روز ۱۸ ذیالحجه تصریح کرده است.[۱۱] به گفته او، این روز عید و موسم و محلّ اجتماع مردم قرار گرفت؛ چون وقتى که رسول خدا، على را به این منزلت رفیع تخصیص داد، هیچ یک از مردم را در این منزله و مرتبه با على شریک قرار نداد.[۱۲] به گزارش ابنخلّکان در وفیات الاعیان، با مستعلی بن مستنصر، از حاکمان مصر، در ۱۸ ذیحجه سال ۴۸۷ق که روز عید غدیرخم است بیعت شد.[۱۳]
جشن غدیر
جشن یوم الولایه در شهر حجه یمن (۲۰۲۱م)
بنا بر آنچه که در کتاب خصائص الائمه نقل شده است، حسان بن ثابت، در روز عید غدیر در حضور پیامبر اکرم(ص) میان جمعیت مسلمانان حاضر در غدیرخم، اشعاری را با صدای بلند خواند.[۱۴]
همچنین بنابر روایتی که در مصباح المتهجد نقل شده است امام رضا(ع) روز غدیر را مجلس میگرفته است.[۱۵] علی بن حسین مسعودی، تاریخنگار قرن چهارم قمری، در التنبیه و الاشراف نوشته است که فرزندان و شیعیان امام علی(ع) این روز را بزرگ میدارند.[۱۶] کلینی، محدث قرن چهارم هجری قمری نیز در روایتی جشن گرفتن شیعیان را نقل کرده است.[۱۷]
به گزارش ابنکثیر، تاریخنگار اهلسنت در قرن هشتم قمری، در حکومت آلبویه از حاکمان شیعه، نیز عید غدیر را تعطیل و جشن عمومی اعلام کرده بودند و نهادهای حکومتی و مردم را به برگزاری جشنها و آذینبندی شهرها ترغیب میکردند.[۱۸] آنان در این جشن خیمهها برمیافراشتند و پارچهها (پرچمها) میآویختند و شتر قربانی میکردند و شبهنگام آتش روشن کرده به جشن و شادی میپرداختند.[۱۹] چنان که گَردیزی، تاریخنگار قرن پنجم قمری نیز این روز را از روزهای بزرگ اسلامی و اعیاد شیعیان برشمرده است.[۲۰]
در مصر خلفای فاطمی عید غدیر را جشن میگرفتند. [۲۱] در ایران، در دوره صفویه، عید غدیر از اعیاد رسمی بود.[۲۲] در ایران روز عید غدیر تعطیل رسمی بود.[۲۳]
روز عید غدیر در ایران تعطیل رسمی است. پارلمان عراق در ۲۲ می۲۰۲۴م با تعطیلی رسمی این روز در این کشور موافقت کرد.[۲۴] پیش از این، روز عید غدیر فقط در برخی شهرهای عراق همچون کربلا، نجف و ذیقار تعطیل بود.[۲۵]
شیعیان، شب عید غدیر را نیز بزرگ شمارده و شبزندهداری میکنند.[۲۶]
اعمال عید غدیر
روزه گرفتن؛ بر پایه روایتی که از پیامبر(ص) در کتب اهلسنت نقل شده هر کس روز ۱۸ ذیالحجه را روزه بگیرد، خداوند ثواب روزه شش ماه را برای او مینویسد.[۲۷]
گفتن عبارت «اَلحمدُ لِلهِ الّذی جَعَلَنا مِنَ المُتَمَسّکینَ بِولایةِ اَمیرِالمؤمنینَ و الائمةِ علیهم السلام؛ ترجمه: سپاس خدا را که ما را از کسانی قرار داد که به ولایت امیرالمومنین علی(ع) و ائمه (ع) تمسک میجویند.» در هنگام ملاقات مؤمنان.[۲۸]
زیارت حرم امام علی(ع)
غسل کردن
خواندن زیارت امینالله
خواندن دعای ندبه
خواندن زیارت غدیریه[۲۹]
پوشیدن لباسهای نیکو
استعمال بوی خوش
زینت کردن
صله رحم
توسعه بر عیال (خرج کردن برای خانواده)
شاد بودن و لبخند زدن
هدیه دادن به مؤمنان
دیدار با برادران ایمانی
شکرگزاری بر نعمت بزرگ ولایت
صلوات بسیار فرستادن
عبادت فراوان انجام دادن
اطعام مؤمنان
افطاری دادن به روزهداران.[۳۰]
نماز عید غدیر
مقالهٔ اصلی: نماز عید غدیر
بر پایه روایتی از امام صادق(ع) نماز دو رکعتی است که در هر رکعت سوره حمد و بعد از آن، ده مرتبه سوره اخلاص، ده مرتبه آیه الکرسی و ده مرتبه سوره قدر خوانده میشود. پس از نماز نیز دعایی نقل شده که خوانده شود.[۳۱]
آداب و رسوم
دیدار سادات
شیعیان در ایران و برخی دیگر از کشورهای اسلامی در روز عید غدیر به دیدن سادات میروند. سادات نیز به مناسبت این روز مبلغ یا کالایی را بهعنوان عیدی، هدیه میدهند؛[۳۲]
اطعام غدیر
آمادهسازی اطعام غدیر در حرم عبدالعظیم (۱۷ تیر ۱۴۰۲ش)
شیعیان در روز عید غدیر در مساجد و دیگر اماکن سفره اطعام پهن میکنند.[۳۳] همچنین در خیابانها شربت و شیرینی توزیع میکنند. بنا بر روایتی که در مصباح المتهجد نقل شده است، اطعام به یک مؤمن در روز غدیر ثواب اطعام یک میلیون پیامبر و صدیق و یک میلیون شهید را دارد.[۳۴] بنا بر این روایت، امام رضا(ع) در روز عید غدیر مجلس گرفت و گروهی از خواصِ اصحاب خود را برای افطار نزد خود نگاه داشت و برای خانواده آنها غذا و هدایایی فرستاد.[۳۵]