میلاد با سعادت قطب عالم امکان، حضرت مهدی موعود مبارکباد.
میلاد با سعادت قطب عالم امکان، حضرت مهدی موعود مبارکباد.
نیمه شعبان سالروز ولادت حضرت مهدی(عج)، امام دوازدهم شیعیان، و از جشنهای بزرگ شیعیان است. در برخی روایات، شب نیمه شعبان پس از شب قدر برترین شبها دانسته شده است. گروهی از شیعیان در این شب به شب زندهداری و اعمال مذهبی مشغول میشوند. برخی از اهلسنت و طریقتهای تصوف نیز به فضیلت این شب معتقدند.
در نیمه شعبان، به مناسبت میلاد امام مهدی(عج)، شیعیانِ ایران، سمت مسجد جمکران و شیعیان عراق، به سمت کربلا، پیادهروی میکنند. پس از انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش روز نیمه شعبان در تقویم ایران تعطیل رسمی اعلام شده است.
جایگاه و اهمیت
نیمه شعبان از مناسبتهای مهم شیعیان به شمار میرود که براساس گزارشهای تاریخی و طبق دیدگاه مشهور شیعه، امام مهدی(عج) در ۱۵ شعبان[۱] سال ۲۵۵[۲] یا ۲۵۶ق[۳] به دنیا آمده است. محمد بن حسن عسکری(ع) دوازدهمین امام شیعیان و به اعتقاد آنان مهدی موعود است.[نیازمند منبع] گروهی از شیعیان به همین مناسبت این شب را جشن میگیرند.
همچنین شب نیمه شعبان از شبهای بافضلیت شناخته میشود و در روایات به انجام اعمال عبادی خاصی در آن توصیه شده است.[۴]
جشن میلاد امام مهدی(عج)
مقالهٔ اصلی: پیادهروی نیمه شعبان (آیین)
جشن نیمه شعبان در مسجد جمکران (۲۵ بهمن ۱۴۰۳ش)
گروهی از شیعیان بهمناسبت سالروز میلاد امام مهدی(عج) اقدام به برگزاری جشن، چراغانی، مولودیخوانی، قربانی و توزیع غذا میکنند. در ایران برگزاری این جشنها در دوره جمهوری اسلامی پررنگتر شده است و روز نیمه شعبان در این کشور تعطیل رسمی و روز جهانی مستضعفان نامیده شده است.[۵] بزرگترین جشنها در ایران در مسجد جمکران در قم برگزار میشود.[۶] پیش از انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش، مسجد صدریه تهران از مکانهای برپایی جشنهای نیمه شعبان بود.[۷]
در عراق شیعیان ضمن برگزاری جشن نیمه شعبان، به زیارت امام حسین(ع) میروند. پیادهروی به سمت کربلا در ایام نیمه شعبان مرسوم است. جشنهای نیمه شعبان توسط شیعیان در کشورهای بحرین، یمن، مصر، لبنان، سوریه و هند نیز برگزار میشود.[۸]
فضیلت شب نیمه شعبان
در روایتی از امام صادق(ع) شب نیمه شعبان برترین شبها پس از شب قدر معرفی شده است.[۹] روایات نقلشده از پیامبر اکرم(ص) و امامان شیعه بر اهمیت شبزندهداری و عبادت در شب نیمه شعبان تأکید دارد؛ از جمله در روایتی آمده است: جبرئیل در شب نیمه شعبان پیامبر(ص) را از خواب بیدار کرد و به برپایی نماز، قرائت قرآن، دعا و استغفار در این شب سفارش نمود.[۱۰] در روایتی دیگر، یکی از همسران پیامبر(ص) از عبادت خاص و سجدههای طولانی پیامبر در شب نیمه شعبان خبر داده است.[۱۱] در احادیثی از امام علی(ع) و امام صادق(ع) نیز بر عبادت و انجام اعمال خاص شب نیمه شعبان سفارش شده است.[۱۲]
بنا بر روایات بخشی از فضیلتهای شب نیمه شعبان عبارتند از:
گشایش درهای خشنودی، بخشش، روزی و نیکی؛[۱۳]
تقسیم روزی و ثبتشدن زمان مرگ انسان؛[۱۴]
آمرزش و بخشیده شدن گناه همه انسانها غیر از مشرک، کینه توز، قمارباز، قطع رحمکرده، شرابخوار و فردی که بر انجام گناه اصرار میورزد.[۱۵]
اسامی دیگر
شب برات: نیمه شعبان در فرهنگ و ادب فارسی، شب برات نامیده شده است. از آنجا که در شب نیمه شعبان خدا، برات[یادداشت ۱] آزادی از جهنم را به بندگان خود میبخشد به این شب، شب برات گفته میشود.[۱۶] گاهی از شب نیمه شعبان به لیلةُ الصَّکّ نیز یاد میشود. صک معرّب چک فارسی و مترادف برات است.[۱۷] و در ترکیه به آن برات کاندیلی گفته میشود.
ابوریحان بیرونی (۳۶۲- پس از ۴۴۰ق) در کتاب «التفهیم» دربارهٔ شب برات آورده است:
«... و شب پانزدهم از ماه شعبان، بزرگوار است و او را شب برات خوانند و همی پندارم، این از قبیل آن است که هر که اندرو عبادت کند و نیکی به جای آورد، بیزاری یابد از دوزخ».[۱۸]
محمد غیاثالدین رامپوری شاعر مشهور هندوستان در قرن ۱۳ق نیز در غیاثاللغات -یکی از فرهنگهای فارسی- شب پانزدهم شعبان را شب برات توصیف کرده است که در آن فرشتگان به فرمان خدا روزی انسان را تقسیم میکنند.[۱۹]
میرزا سید مهدی قدسی مشهور به سید الواعظین:
ای امام زمان و مظهر ذات
مر خدا را جمال تو مرآت
شب میلاد توست آن شب قدر
که خدا نام آن گذاشت برات
تو مگر خضر راه ما باشی
ورنه ره گم کنیم در ظلمات[۲۰]
شب رهایی: در آسیای جنوبی به شب نیمه شعبان، شب رهایی گفته میشود.[۲۱]
همچنین لیلة المبارکه و لیلة الرحمه از دیگر اسامی این شب است.[۲۲]
دیدگاه اهلسنت
اهلسنت بهویژه طریقتهای تصوف آنها به فضیلت نیمه شعبان معتقدند و به شبزندهداری و انجام امور عبادی نظیر خواندن قرآن، برپایی نمازهای مستحبی، دعا و روزهداری در نیمه شعبان اهتمام میورزند. این شب نزد آنان به شب برات معروف است.[۲۳] خواندن صد رکعت نماز یا همان صلوة الخیر که در آن هزار بار سوره توحید خوانده میشود از جمله اعمال عبادی مشترک میان شیعه و اهلسنت است.[۲۴] مراسم شب برات در برخی از مناطق اسلامی مانند شبه قاره هند با زیارت قبور، توزیع غذا و صدقه میان نیازمندان همراه است.[۲۵]
روایات متعددی از پیامبر(ص) و صحابه دربارهٔ اهمیت عبادت در این شب و مشخص شدن روزی و مقدرات انسان در آن وجود دارد.[۲۶]
ابنتیمیه، نظریهپرداز سلفیه، اجتماع مسلمانان در مسجد برای احیا و خواندن نماز صد رکعتی این شب را بدعت دانسته است.[۲۷] برخی از وهابیان نیز در قرن چهاردهم و پانزدهم قمری به پیروی از ابنتیمیه، شبزندهداری و برگزاری مراسم شب برات را بدعت میدانند.[۲۸][۲۹] [۳۰]
اعمال نیمه شعبان
اعمال شب و روز نیمه شعبان
شب نیمه شعبان
غسل کردن که باعث تخفیف گناهان میشود.
احیاء این شب به نماز، دعا و استغفار.
خواندن دعای کمیل.
زیارت امام حسین(ع) که باعث بخشش گناهان میشود. بر اساس برخی از روایات، روح ۱۲۴ هزار پیامبر ایشان را در این شب زیارت میکنند. در شرایطی که امکان زیارت نیست به مکان بلندی رفته و به سمت راست و چپ نگاه کند سپس سر را به سمت آسمان بلند نموده و امام حسین را با این کلمات زیارت کند
اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اَبا عَبْدِالله، اَلسَّلامُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُالله وَ بَرَکاتُهُ.
خواندن دعای زیر که در حکم زیارت امام زمان(عج) است:
اَللّهُمَّ بِحَقِّ لَیْلَتِنا (هذِهِ) وَ مَوْلُودِها وَ حُجَّتِکَ وَ مَوْعُودِهَا الَّتی قَرَنْتَ اِلی فَضْلِها فَضْلاً فَتَمَّتْ کَلِمَتُکَ صِدْقاً وَ عَدْلاً لا مُبَدِّلَ لِکَلِماتِکَ وَلا مُعَقِّبَ لاِیاتِکَ نُورُکَ الْمُتَاَلِّقُ وَ ضِیاَّؤُکَ الْمُشْرِقُ وَ الْعَلَمُ النُّورُ فی طَخْیاءِ الدَّیْجُورِ الْغائِبُ الْمَسْتُورُ جَلَّ مَوْلِدُهُ وَ کَرُمَ مَحْتِدُهُ وَالْمَلائِکَةُ شُهَّدُهُ وَالله ناصِرُهُ وَ مُؤَیِّدُهُ اِذا آنَ میعادُهُ وَالْمَلائِکَةُ اَمْدادُهُ سَیْفُ الله الَّذی لا یَنْبوُ وَ نُورُهُ الَّذی لا یَخْبوُ وَ ذوُالْحِلْمِ الَّذی لا یَصْبوُا مَدارُ الَّدهْرِ وَ نَوامیسُ الْعَصْرِ وَ وُلاةُ الاْمْرِ وَالْمُنَزَّلُ عَلَیْهِمْ ما یَتَنَزَّلُ فی لَیْلَةِ الْقَدْرِ وَ اَصْحابُ الْحَشْرِ وَالنَّشْرِ تَراجِمَةُ وَحْیِهِ وَ وُلاةُ اَمْرِهِ وَ نَهْیِهِ اَللّهُمَّ فَصَلِّ عَلی خاتِمِهْم وَ قآئِمِهِمُ الْمَسْتُورِ عَنْ عَوالِمِهِمْ اَللّهُمَّ وَ اَدْرِکَ بِنا أیّامَهُ وَظُهُورَهُ وَقِیامَهُ وَاجْعَلْنا مِنْ اَنْصارِهِ وَاقْرِنْ ثارَنا بِثارِهِ وَاکْتُبْنا فی اَعْوانِهِ وَ خُلَصائِهِ وَ اَحْیِنا فی دَوْلَتِهِ ناعِمینَ وَ بِصُحْبَتِهِ غانِمینَ وَ بِحَقِّهِ قآئِمینَ وَ مِنَ السُّوءِ سالِمینَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ وَالْحَمْدُ لِله رَبِّ الْعالَمینَ وَ صَلَواتُهُ عَلی سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ خاتَمِ النَّبِیّینَ وَ الْمُرْسَلینَ وَ عَلی اَهْلِ بَیْتِهِ الصّادِقینَ وَ عِتْرَتِهَ النّاطِقینَ وَالْعَنْ جَمیعَ الظّالِمینَ واحْکُمْ بَیْنَنا وَ بَیْنَهُمْ یا اَحْکَمَ الْحاکِمینَ النّاطِقینَ وَالْعَنْ جَمیعَ الظّالِمینَ واحْکُمْ بَیْنَنا وَ بَیْنَهُمْ یا اَحْکَمَ الْحاکِمینَ.[یادداشت ۲]
صلوات هر روز که در وقت زوال به خواندن آن سفارش شده است.
خواندن دعای زیر که پیامبر(ص) در شب نیمه شعبان میخواندند:
اَللّهُمَّ اقْسِمْ لَنا مِنْ خَشْیَتِکَ ما یَحُولُ بَیْنَنا وَ بَیْنَ مَعْصِیَتِکَ وَ مِنْ طاعَتِکَ ما تُبَلِّغُنا بِهِ رِضْوانَکَ وَ مِنَ الْیَقینِ ما یَهُونُ عَلَیْنا بِهِ مُصیباتُ الدُّنْیا اَللّهُمَّ اَمْتِعْنا بِاَسْماعِنا وَ اَبْصارِنا وَ قُوَّتِنا ما اَحْیَیْتَنا وَاجْعَلْهُ الْوارِثَ مِنّا وَاجْعَلْ ثارَنا عَلی مَنْ ظَلَمَنا وَانْصُرنا عَلی مَنْ عادانا وَلا تَجْعَلْ مُصیبَتَنا فی دینِنا وَلا تَجْعَلِ الدُّنْیا اَکْبَرَ هَمِّنا وَلا مَبْلَغَ عِلْمِنا وَلا تُسَلِّطْ عَلَیْنا مَنْ لا یَرْحَمُنا بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.[یادداشت ۳]
خواندن ده رکعت نماز بعد از نیمۀ شب، در هر رکعت فاتحةُ الکتاب یکبار و سورۀ توحید ده بار، و سپس به سجده رود و بگوید:
اللَهُمَّ لَکَ سَجَدَ سَوَادِی وَ خَیَالِی وَ بَیَاضِی، یَا عَظِیمَ کُلِّ عَظِیمٍ اغْفِرْ لِی ذَنْبِیَ الْعَظِیمَ، فَإنَّهُ لَا یَغْفِرُهُ غَیْرُکَ. «بار پروردگارا! سجده کرد برای تو سیاهی من و خیال من و سفیدی من،( تمام مراتب و درجات وجود من، از طبع و بدن، و از خیال و مثال، و از نفس و حقیقت من )ای بزرگ هر بزرگی! بیامرز بر من گناه مرا که بزرگ است، چون نمیآمرزد آنرا غیر از تو.» رسول خدا فرمود: کسی که این عمل را بجای آرد هفتاد و دو هزار گناه از دیوان گناهانش محو میشود، و به اندازۀ آن در دیوان طاعاتش نوشته میشود، و از پدر و مادرش هفتاد هزار گناه خدا میآمرزد.
ذکرهای "سُبْحانَ الله"، "الْحَمْدُلِلهِ"، "اللهُ اَکْبَرُ" وَ "لا اِلهَ اِلا الله" صد مرتبه گفته شود.
خواندن نماز جعفر طیار .
خواندن چهار رکعت نماز، در هر رکعت حمد و سوره توحید صد مرتبه پس از نماز دعای زیر خوانده شود:
اَللّهُمَّ اِنّی اِلَیْکَ فَقیرٌ وَمِنْ عَذاِبکَ خائِفٌ مُسْتَجیرٌ اَللّهُمَّ لا تُبَدِّلْ اِسْمی وَلا تُغَیِّرْ جِسْمی وَلاتَجْهَدْ بَلاَئی وَلا تُشْمِتْ بی اَعْدائی اَعُوذُ بِعَفْوِکَ مِنْ عِقابِکَ وَ اَعُوذُ بِرَحْمَتِکَ مِنْ عَذابِکَ وَ اَعُوذُ بِرِضاکَ مِنْ سَخَطِکَ وَ اَعُوذُبِکَ مِنْکَ جَلَّ ثَناؤُکَ اَنْتَ کَما اَثْنَیْتَ عَلی نَفْسِکَ وَ فَوْقَ ما یَقُولُ الْقآئِلُونَ.[یادداشت ۴]
روز نیمه شعبان
زیارت امام زمان که در هر زمان و مکان نیز استحباب دارد.
دعا برای تعجیل امام زمان(ع).